Нийгэм - Nutag.mn

Нийгэм - Nutag.mn https://nutag.mn/ ru Нийгэм - Nutag.mn DataLife Engine Махны үнийн өсөлтийн талаар хэн, хэн юу өгүүлэв https://nutag.mn/index.php?newsid=19228 https://nutag.mn/index.php?newsid=19228
Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хорооны өнөөдрийн хуралдаанаар хаврын тариалалтын бэлтгэл ажил, мал төллөлтийн явцын мэдээ болон цаг үеийн асуудлаар мэдээлэл сонсов.

Энэ үеэр УИХ-ын гишүүн Б.Мөнхсоёл махны үнийн өсөлтийн талаар салбарын сайдаас тодруулсан юм.

УИХ-ын гишүүн Б.Мөнхсоёл: Хэрэглээний үнийн индекст том байр эзэлдэг махны үнийн асуудал байна. 2025 оны аравдугаар сарын 20-нд үхрийн ястай мах нэг кг нь 20 мянга гаруй төгрөгийн үнэтэй байсан бол таван сарын дараа буюу өнөөдөр 32 мянган гаруй төгрөгт хүрч, 52.6 хувиар өссөн байна. Бусад бүх төрлийн махны үнэ өссөн. Олон сая малтай ч хот суурин газарт махны эрэлтээ хангаж чадахгүй байна. Үүн дээр ямар бодлого хэрэгжүүлэх гэж байна вэ.

Хоёрдугаарт, хөлдөөж хадгалсан махаар хот сууринд амьдарч байгаа иргэдийн хэрэгцээг хангах боломжгүй байна. Амтгүй, хатсан юм шиг мах байгаад байна. Шинэ технологи оруулж ирэх, түүнийг нь бодлогын түвшинд дэмжих боломж бий юу.

Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайд Ц.Идэрбат: Манай яамны үүрэг бол малтай байх, малчинтай байх, хоол ундтай байх талын зохицуулалтыг хариуцах.

Нөөцийн махыг яам биш нийслэл хариуцаад гурван жил болж байна. Улаанбаатар хотын хувьд зах зээлд гаргаагүй байсан 3,000 тн махаа түгээлтийн цэгийг нэмэгдүүлэх замаар иргэдэд хүргэж байгаа.

Амттай, шинэ махыг нийслэлийн эргэн тойронд аж ахуйн нэгжүүд бэлтгээд зах зээлд нийлүүлж байгаа. ХХААХҮЯ-наас махны фермерийн үйл ажиллагаа эрхэлж байгаа газруудад олон төрлийн хөнгөлөлттэй зээл олгодог.

УИХ-ын гишүүн Н.Наранбаатар: Говь нутагт усгүйдэж, бэлчээр хомсдож байна. Малчид мал сүргээ өсч үржүүлэхэд хүндрэлтэй байна. Өмнөговь аймгийн Цогтцэций сумын малчин над руу мессеж бичиж байна. Зүүн аймгуудад ноолуурын дуудлага худалдааг амжилттай зохион байгуулсан гэж сонссон. Одоо нэг кг ноолуур ямар үнэтэй байна вэ. Мөн хүлэмжийн аж ахуйн эрхлэхэд төрөөс ямар дэмжлэг үзүүлэх вэ. Хүүгүй урт хугацаатай зээл олгох уу?

ХХААХҮ-ийн сайд Ц.Идэрбат: Ноолуур бол малчдын орлогын эх үүсвэр. Ноолуурын үнийг аль нэг сайд тогтоохгүй ээ. Зах зээлийнхээ ханшаар явна. Энэ жилийн ноолуурын үнийг нэмлээ гэж ярьж болохгүй. Салбар яамнаас биржээрээ дамжуулан дуудлага худалдааг зохион байгуулж байна. Бүс нутгийн ноолуурын гаралттай холбож зохион байгуулахгүй бол самнаж дуусаагүй байхад нь дуудлага худалдаа хийж, үр дүнгүй ажил болох эрсдэлтэй. Хүлэмжийн аж ахуйг хөгжүүлэх зуны болон өвлийн хүлэмжийг хөгжүүлэх Засгийн газрын тогтоолыг баталсан. Хүлэмжийн чанараас авхуулаад олон зүйл байгаа учраас бүсчилсэн байдлаар хоршоодтой хамтран ажиллана. Олгох дүрэм журмын хувьд салбар яам маш нээлттэй ажиллана. Малаас гарч байгаа түүхий эд мах, арьс шир, ноолуур, ноос, дайврыг үнэд оруулахад гол анхаарлаа хандуулна. Арьс шир боловсруулах үйлдвэрийн цаасан дээрх төсөл олон байгаа ч Эмээлтийн төслийг яаравчлах тал дээр анхаарна. Дарханы арьс ширний үйлдвэрийн асуудал бүтэхгүй болсон юм билээ. Ард иргэдийг хуурах боломжгүй. Ерөнхийлөгчийн санаачилсан "Цагаан алт" хөтөлбөрийнхөнтэй уулзахад бүтээгдэхүүн хийх тал дээр аж ахуйн нэгжүүд олон ажлыг хийж байна. Гадаад руу экспортлох асуудлыг хэлж, ярьж байна.

УИХ-ын гишүүн Р.Сэддорж: Амьд мал гаргах үйл ажиллагаа явж байгаа юу. Ямар бодлого барьж байгаа вэ. Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх амьд адуу гаргахыг хориглож байсан шүү дээ. Тийм ч сайн зүйл биш байх. Хойшоогоо Эрхүү, Буриадад монгол мал үржүүлж байгаа сураг дуулсан. Махны экспортыг сүүлийн хоёр жил хориогүй. Малчид махнаас 40 хувийн орлого олдог гэх тооцоо бий. Энэ махны үнийн өсөлт малчдад сайнаар нөлөөлж байна. Залуу малчдыг бэлтгэх тал дээр анхаарч байна вэ?

ХХААХҮ-ийн сайд Ц.Идэрбат: Монгол Улс байгаа тохиолдолд мал, малчин хоёр зайлшгүй байна. Байж байж улс орон байна. Тийм учраас би сайдын ажлаа авсан даруйдаа махны үнийн талаар шүүмжлэл авсан. Бодит байдлыг ч хэлсэн. Амьд малын экспортын асуудал байна. Салбарын сайдын хувьд махны экспортыг зогсоох, тээг саад тавих зорилго байхгүй. Харин ч махны экспортыг нэмэгдүүлж, орон нутгаасаа экспорт хийх боломжийг бүрдүүлэх нь чухал. Энийгээ амжилттай хэрэгжүүлж чадвал амьд малын экспорт зогсоох байр суурьтай байгаа. Яагаад гэхээр нэмүү өртөг эх орныхоо эдийн засагт шингэх ёстой. Ер нь Замын-Үүдээр үржлийн бус малын 20 хувийг амьдаар гаргаж болно гэдэг Засгийн газрын тогтоолтой юм билээ. Тийм учраас тавдугаар сарын 8-нд махны, ургамлын экспорт зэрэг дөрвөн экспортыг анхаарах хүрээнд БНХАУ-ын Хорио цээрийн албатай хамтран орон нутгийн бүх махны үйлдвэрүүдэд сургалт хийж, экспортын эрхийг нээлгэхээр хичээн ажиллаж байна. Залуу малчдын асуудал бол их яригддаг асуудал. 2000 оны эхээр малчид хүүхдээ сургуульд сургахгүй мал дээр гаргаж байна гэдэг байсан. Мал аж ахуйгаас гарч байгаа ашиг тусыг нэмэгдүүлбэл залуус мал аж ахуй руугаа гарна.

УИХ-ын гишүүн Ж.Бат-Эрдэнэ: Танд амжилт хүсье. Орон нутагт ажиллаж байсан туршлагатай хүн. Махны үнийн судалгааг зах зээл дээр судалж олны хэл ам дагуулах шиг боллоо. Энэ бол буруу биш, зөв байсан. Махны нийлүүлэлт, өртгийн сүлжээтэй холбоотой асуудалд шинэчлэлт хийх цаг болсон. Салбар яаман дээрээ нэг бодлогыг зангидсан байдаг. Урьдны сайд чинь хэл үг огт авдаггүй байсан шүү. Махны өртгийн сүлжээг нэг мөр болгох шаардлагатай. Малчид ойрын махны үйлдвэртээ махаа нийлүүлж, үйлдвэр нь стандартын дагуу бэлтгэж, зах зээл рүүгээ нийлүүлдэг баймаар байна. Улс, орон нутгийн хэмжээнд хэдэн махны үйлдвэр байна вэ. Тэгэхгүй бол бид малчны бэлдсэн мах, ченжийн бэлдсэн мах гээд үнийн хувьд асар зөрүүтэй байх жишээтэй. Махны экспортын үнэ бас нэг өөр байна.

Малынхаа эрүүл мэндтэй холбоотой асуудалд анхаарч, дайн зарлах хэрэгтэй болчихоод байна. Малын өвчингүй бүсээ байгуулж, Мал эмнэлгийн даргаар зоригтойгоор маш сайн хүн томилох хэрэгтэй. Шинэ хоршоогоо маш сайн дэмжих хэрэгтэй. Малчид өөрсдөө трактор авч, хадлангаа хадах боломжтой болсон.

ХХААХҮ-ийн сайд Ц.Идэрбат: "Шинэ хөдөө" хөтөлбөрийг санаачлан ажиллаж байсан хүн бол Ж.Бат-Эрдэнэ. Би бол төрийн яамыг тогтвортой байлгаж, янз бүрийн халаа сэлгээ хийхгүй. Сайдын зөв гэдэг муйхар бодлого явуулахгүй. Эрдэмтэн судлаачдын үгийг тусгаж ажиллана. Ченжийн систем бол олон жил урхагшсан байна. Бодлогын том дүр зураглал гаргаж, мал эмнэлгийн салбарт зоригтой шинэчлэл хийж ажиллана. Өнөөдөр 100 гаруй тэрбумын төсөвтэй мөртлөө өмнөх байдлаасаа огт сайжраагүй байна. Эрүүл мах гэж баталж байгаа газар яг үнэндээ алга. Бид ядаж сургууль, эмнэлэг, цэцэрлэгт өгч байгаа махаа шинжилдэг болмоор байна гэж нэг хүн хандаж байсан. Тийм учраас энэ ажилд анхаарч ажиллана.

Газар тариалангийн салбарын өсөлт 570 мянган га талбайгаас 630 мянга болж өссөн. Төмс 16 мянган га, хүнсний ногоо 18 мянган га талбайд тарина. Амжилттай тарьж чадвал улаанбуудай болон төмсний хэрэгцээгээ дотооддоо 100 хувь хангана. Мөн хүнсний ногооныхоо 80 хувийг хангахаар төлөвлөж байна. Цаашдаа дотоодын хэрэгцээгээ 100, 100 хувь хангах Засгийн газрын тогтоолыг өнгөрсөн долоо хоногт гаргасан. Өвлийн хүлэмж ажиллуулдаг хүмүүст цахилгаан эрчим хүчний хөнгөлөлт үзүүлэх гэх мэт олон ажлыг хийхээр төлөвлөн ажиллаж байна. Зуны хүлэмжийн асуудалд газартай, туршлагатай хүмүүст хоршоодоор дамжуулан хамтран ажиллана.

]]> zulaa Thu, 16 Apr 2026 12:24:17 +0800 Сурах бичиг болон ЭЕШ-ын агуулгыг хянах ажлын хэсэг гаргана https://nutag.mn/index.php?newsid=19214 https://nutag.mn/index.php?newsid=19214
Арванхоёрдугаарангийн монгол хэл бичгийн шалгалтад Ц.Доржготов гуайн шог өгүүллэг орсон нь нэлээдгүй шүүмжлэлийг дагуулаад байгаа юм. Тэгвэл Боловсролын яамнаас сурах бичиг болон ЭЕШ-ын агуулгыг хянах ажлын хэсэг гарган ажиллуулахаар болжээ.

Боловсролын сайд Л.Энх-Амгалан:

-Сурах бичгийн агуулгын хянах ажлын хэсэг гарган ажиллуулна. Хаврын элсэлтийн ерөнхий шалгалтын агуулгыг сайжруулах зайлшгүй шаардлагабайна. Монгол хүүхдийн уншаад ойлгох чадварыг нэмэгдүүлэхгүй бол ирээдүйд олон асуудлын шалтгаан болно. Эх хэлээрээ уншаад ойлгохгүй байна гэдэг маш том асуудал. Үүнд анхаарч ажиллана гэв.

]]> zulaa Wed, 15 Apr 2026 12:00:31 +0800 Нөөцийн үхрийн махыг 18 мянга, хонины махыг 15 мянган төгрөгөөр худалдаалж эхэллээ https://nutag.mn/index.php?newsid=19212 https://nutag.mn/index.php?newsid=19212
Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын Захирагч Х.Нямбаатар мах бэлтгэдэг ААН-үүдтэй уулзаж байна. Шатахууны үнийн өсөлт зэрэг цаг үеийн нөхцөл байдлаас үүдэн компаниуд үнэ нэмэх, төрөөс мах бэлтгэн нийлүүлж байгаа компаниудад татаас өгөх зэрэг асуудлыг удаа дараа уламжилсан юм.

Нийслэлийн иргэдийн хаврын улирлын махны хэрэгцээг хангах, нийлүүлэлтийг тогтворжуулах асуудлаар Хотын захирагч Х.Нямбаатар мах бэлтгэн нийлүүлэгч аж ахуйн нэгжүүдийн төлөөлөлтэй уулзалт хийсэн байдаг. Уулзалтаар махны хангамж болон үнийн өөрчлөлттэй холбоотой хэд хэдэн чухал шийдвэрүүдийг гаргасан ба төрөөс татаас авах эсвэл борлуулалтын үнийг нэмэх шаардлагыг компаниудын зүгээс тавьсны дагуу өнөөдрөөс эхлэн махны жижиглэнгийн үнэд дараах өөрчлөлт орохоор болсон юм. Тодруулбал,

Үхрийн мах: 15,000 төгрөгөөс 18,000 төгрөг (3,000 төгрөгөөр нэмэгдсэн)
Хонины мах: 13,000 төгрөгөөс 15,000 төгрөг (2,000 төгрөгөөр нэмэгдсэн)

Хотын захирагчийн зүгээс махны үнэ үүнээс цааш дахин нэмэгдэхгүй бөгөөд одоогийн бэлтгэсэн нөөц нь 4 болон 5 дугаар сарын хэрэгцээг бүрэн хангана гэдгийг онцоллоо.

]]> zulaa Tue, 14 Apr 2026 16:34:32 +0800 “Мэргэлж, засал хийнэ” хэмээн иргэдийг мэхэлж байсан эмэгтэйг баривчиллаа https://nutag.mn/index.php?newsid=19210 https://nutag.mn/index.php?newsid=19210

Фэйсбүүкт “Хөзрийн хатан” нэртэй хаяг нээж, “Мэргэлнэ, засал хийнэ” хэмээн иргэдийг залилж байсан Н.Доржмаа гэх эмэгтэйг]]> zulaa Tue, 14 Apr 2026 09:46:24 +0800 Хүүхдийн хичээлийн хоцрогдол арилгана гэх нэрийдлээр иргэдийг залилжээ https://nutag.mn/index.php?newsid=19192 https://nutag.mn/index.php?newsid=19192

“Хүүхдийн хичээлийн хоцрогдол арилгах 1 сарын хугацаатай сургалт өгнө” хэмээн иргэдийг залилсан гэх гомдол, мэдээлэл бүртгэгдсэн.

Гомдол, мэдээллийн дагуу шалгалтын ажиллагаа явуулахад иргэн Б нь “Хүүхдийн хичээлийн хоцрогдол арилгах 1 сарын хугацаатай сургалт өгнө” гэх нэрийдлээр нэр бүхий иргэдээс нийт 6,754,000 төгрөг залилж хохирол учруулжээ.

Дээрх хэргийг Дархан-Уул аймгийн Цагдаагийн газар шалгаж, холбогдох ажиллагааг явуулж байна.

Иргэд эцэг эх, асран хамгаалагч та бүхэн аливаа сургалт, үйлчилгээний талаар мэдээлэл авахдаа тухайн этгээд, байгууллагын үйл ажиллагааг бодит эсэхийг сайтар нягталж, гэрээ, баримтгүйгээр төлбөр төлөхөөс татгалзаж, холбогдох баримт бичгийг нотариатаар баталгаажуулахыг цагдаагийн байгууллагаас зөвлөж байна.

ЦЕГ

]]> zulaa Mon, 13 Apr 2026 10:42:41 +0800 Тэтгэврийн зөрүүг шийднэ https://nutag.mn/index.php?newsid=19183 https://nutag.mn/index.php?newsid=19183

130 мянган ахмадын тэтгэврийг шинэчлэн тооцож, нэмэгдүүлэхээр Засгийн газар ажиллаж байна. Тодруулбал шударга бус тогтоогдсон тэтгэврийг засна, инфляцтай уялдуулж нэмэхээр болжээ.

Итгэлцүүр шинэчилнэ гэдэг нь ахмадуудын тэтгэврийг дахин бодно гэсэн үг. Монголд тэтгэврийн хэмжээг тогтоохдоо тухайн хүний ажиллаж байсан үеийн цалин, тухайн үеийн эдийн засгийн нөхцөлтэй уялдуулж тодорхой коэффициент буюу итгэлцүүр ашигладаг. Гэвч өмнөх жилүүдэд энэ итгэлцүүр харилцан адилгүй байсан учраас ижил ажил хийж байсан хүмүүсийн тэтгэвэр хоорондоо зөрүүтэй тогтоогдсон тохиолдол олон бий. Иймээс одоо яригдаж буй шинэчлэл нь хуучин бага үнэлгээг засаж, тэтгэврийг өнөөгийн нөхцөлд ойртуулж дахин тооцно гэсэн санаа юм. Өөрөөр хэлбэл, бага тогтоогдсон тэтгэврийг нэмэгдүүлж, авах ёстой хэмжээнд хүргэнэ гэж ойлгож болно. Мөн 130 мянган ахмад шударга бус тэтгэвэр авч байна гэдэг нь дээрх зөрүүтэй холбоотой. Зарим нь өмнө, зарим нь хожуу тэтгэвэрт гарснаас шалтгаалан адил хөдөлмөр эрхэлж байсан ч өөр өөр хэмжээний тэтгэвэр авч байгаа нь энэ асуудлын гол шалтгаан болжээ. Харин инфляцтай уялдуулна гэсэн нь тэтгэврийг цаашид тогтмол нэмэх бодлоготой холбоотой. Үнийн өсөлт нэмэгдэхийн хэрээр тэтгэврийн худалдан авах чадвар буурдаг. Тиймээс инфляцын түвшинд тохируулан тэтгэврийг үе шаттай нэмдэг тогтолцоонд шилжинэ гэсэн үг юм.

Товчхондоо, энэ бодлого хэрэгжвэл:

Бага тэтгэвэртэй ахмадуудын орлого нэмэгдэнэ
Тэтгэврийн зөрүү багасна
Цаашид үнэ өсөх бүрт тэтгэвэр дагаж нэмэгддэг тогтолцоо бүрдэнэ

Гэхдээ энэ бүхэн бодит ажил хэрэг болохын тулд хууль, төсөв, хэрэгжилтийн нарийвчилсан шийдэл шаардлагатай хэвээр байна. Одоогоор энэ нь бодлогын түвшинд яригдаж байгаа төдий бөгөөд яг хэзээнээс, ямар хэмжээгээр нэмэгдэх нь тодорхой болоогүй байгаа юм.

]]> zulaa Fri, 10 Apr 2026 11:37:12 +0800 Хулгайн зөрчил дөрөв дахин өсжээ https://nutag.mn/index.php?newsid=19162 https://nutag.mn/index.php?newsid=19162

Улсын хэмжээнд энэ оны нэгдүгээр улирлын байдлаар нийт 2,075,502 зөрчил бүртгэгдсэн нь өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад 14.9 хувиар өссөнийг Улсын Ерөнхий Прокурорын Газраас мэдээлэв.

Бүртгэгдсэн нийт зөрчлийн:

88.8 хувь нь нийслэлд,
12.2 хувь нь орон нутагт үйлдэгджээ.

Үүнээс 99.5 хувийг цагдаагийн байгууллага, 0.5 хувийг Гааль, Татвар, Гадаадын иргэн, харьяатын газар, Онцгой байдлын газар зэрэг бусад байгууллагын эрх бүхий албан тушаалтнууд шалган шийдвэрлэсэн байна.

2026 оны I улирлын байдлаар зөрчил гаргасан 1,971,456 хүн, 81,861 хуулийн этгээдэд нийт 45.5 тэрбум төгрөгийн торгох шийтгэл оногдуулжээ.

Зөрчлийн хэрэг бүртгэлтийн ажиллагааны явцад нийт 6,988 хүнд эрх хязгаарлах арга хэмжээ авснаас 5,861 хүнийг саатуулах, 120 хүнээс баримт бичгийг хураан авах, долоон аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагаа, ашиглалтыг түр зогсоох эрх хязгаарлах арга хэмжээг авчээ.

Зөрчлийн улмаас хүн, хуулийн этгээд, төр, нийтийн ашиг сонирхолд 22.2 тэрбум төгрөгийн хохирол учирч 6.6 тэрбум төгрөгийн хохирлыг зөрчил шалган шийдвэрлэх ажиллагааны явцад нөхөн төлүүлсэн байна.

Зонхилон үйлдэгдсэн зөрчлийг өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль зөрчих зөрчил 1.5 дахин, танхайрах зөрчил хоёр дахин, гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хууль зөрчих зөрчил 19.2 хувиар, хулгайлах зөрчил дөрөв дахин өссөн байна.

Харин олон нийтийн газарт зүй бусаар биеэ авч явах зөрчил 38.9 хувиар, хүний биед халдах зөрчил 10 хувиар, оршин суугчдын амгалан тайван байдлыг алдагдуулах зөрчил 3.6 хувиар, хүүхдийн эрхийг зөрчих зөрчил 36.9 хувиар тус тус буурчээ.

]]> zulaa Wed, 08 Apr 2026 14:24:35 +0800 Насанд хүрээгүй 446 хүүхдэд шийтгэл оногдуулжээ https://nutag.mn/index.php?newsid=19154 https://nutag.mn/index.php?newsid=19154
Жолоодох эрхгүйгээр тээврийн хэрэгсэл жолоодсон зөрчил 2026 оны эхний гурван сарын байдлаар нийт 446 холбогдогчид шийтгэл оногдуулжээ. Дээрх зөрчлийн 141 буюу 31.6 хувь нь нийслэлд, 305 буюу 68.4 хувь нь орон нутагт бүртгэгдсэн аж.

Зөрчлийн холбогдогчийн 400 буюу 89.7 хувь нь эрэгтэй, 46 буюу 10.3 хувь нь эмэгтэй, боловсролын хувьд 62.1 хувь нь бүрэн бус дунд, 30.5 хувь нь бүрэн дунд, 7.4 хувь нь бага байна.

Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хуульд зааснаар 18 насанд хүрсэн, тухайн ангиллын тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрх бүхий шалгалтад тэнцсэн хүнд жолоодох эрхийн үнэмлэх олгосноор тээврийн хэрэгсэл жолоодон хөдөлгөөнд оролцох эрхтэй. Мөн Зөрчлийн тухай хуулийн 14.7 дэх хэсэгт "Тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхгүй (жолоодлогын дадлага хийхээс бусад тохиолдолд), эсхүл тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрх нь дуусгавар болсон хүн тээврийн хэрэгсэл жолоодсон бол 400 мянган төгрөгөөр торгоно" гэж заасан байдаг.

Иймд эцэг, эх, асран хамгаалагчид насанд хүрээгүй хүүхдийг тээврийн хэрэгсэл жолоодох нөхцөл боломжийг бий болгохгүй байх, хүүхдэдээ тавих хараа хяналтаа сайжруулахыг холбогдох албанаас анхааруулж байна.

]]> zulaa Tue, 07 Apr 2026 14:59:54 +0800 Дээрэлхэлтийн шийдэл бол гурвалсан гэрээ https://nutag.mn/index.php?newsid=19068 https://nutag.mn/index.php?newsid=19068 Монгол Улсын нийт хүн амын 15 хувийг 10-19 насныхан эзэлж байна. Эндээс хүн амын дунд жин дарах хэсэг нь өсвөр үеийнхэн гэдгийг харж болохоор байна. Тэр ч утгаараа тэд Монголын өнгөрсөн, одоо, ирээдүйг холбож буй гол хэлхээ, үнэт зүйл юм.

Үнэт зүйл гэхийн учир нь, тэд 10 жилийн дараа хөдөлмөрийн зах зээлд хувь нэмрээ оруулж, эдийн засгийн ачааллыг үүрэлцэж, улсын хөгжилд хувь нэмрээ оруулахаас гадна дараагийн үеийг төрүүлж, өсгөж, хүмүүжүүлнэ. Тэгвэл тэдний төлөвшил, хандлага, үзэл бодол өнөөдөр ямар байна вэ.

Хариуцлагын тогтолцоогүй учир үе тэнгийн дээрэлхэлт хавтгайрч байна

Кэйс 1

Гуравдугаар сарын эхээр ахлах ангийн сурагчид нэг охиныг дээрэлхэж, зодож, хувцсыг нь хөвгүүдийн нүдэн дээр тайлахыг завдаж буй бичлэг цахим орчинд цацагдсан. Зодооны асуудалд Ерөнхий боловсролын 130, 21 дүгээр сургуулийн 11, 12 дугаар ангийн сурагчид холбогдсон. Нүдний цөцгий мэт хайрлан энхрийлж өсгөсөн охин үрээ бусдад хэрцгийгээр зодуулж буй бичлэгийг үзсэн эцэг эх, гэр бүлийнхэнд нь ямар байсан нь ойлгомжтой. Нийгмийг цочроосон энэ үйл явдал одоо шийдвэрлэгдэх шатандаа явж буй.

Кэйс2

Түүнийг Б.Лхагвасүрэн гэдэг. Тэрээр 2021 онд МУБИС-д Монгол хэл, уран зохиолын багш болохоор элсжээ. Гэвч дадлагад гарахдаа сурагчдад дээрэлхүүлж, ангиа сольсон байна. Энэ талаар “Ээжийнхээ мэргэжлийг өвлөж багш болохоор шийдсэн. Хоёрдугаар курст дадлагад гарч, дагалдан багшаар ажилласан. Би намхан, жижиг биетэй. Үүнээс үүдэж сурагчид дээрэлхэх хандлага гаргаж эхэлсэн. Жишээлбэл, хөвгүүд нь ийм жижигхэн багш гэж юу байсан юм гэнэ. Хажуугаар гарахдаа мөрлөх зэргээр хүндлэлгүй харьцдаг байсан. Охид нь өмссөн зүүсэн, барьсан утас зэргийг асууж, илт муулах зэргээр сөрөг үйлдлүүд үзүүлдэг байсан. Тиймээс багшаар ажиллаж чадахгүй юм байна гээд сэтгүүлзүйн анги руу шилжиж орсон. Одоо гуравдугаар курст сурч байна. Ер нь сургуулийн орчинд хүүхдүүд нэг нэгнийгээ өмссөн зүүсэн, бие махбодоор нь ялгаварлан гадуурхах явдал их байдаг юм билээ” гэсэн юм.

Кэйс 3

Түүнийг Н гэдэг. Орон нутагт суралцдаг. Аравдугаар ангийн сурагч. Тэрээр махлаг бас спортод муу, харааны шил зүүдэг гэдгээсээ болж ангийнхандаа гадуурхагддаг тухайгаа ярьсан юм. Энэ тухайгаа тэрээр “Манай анги өөр нэг ангитай хамт биеийн тамирын хичээлд ордог.

Хоёр ангийн хүүхдүүдийг гар бөмбөг, сагсан бөмбөг тоглуулдаг. Би гүйх болон гар бөмбөг, сагсан бөмбөг тоглож чаддаггүй. Гэтэл анги маань зургаан хөвгүүнтэй учир заавал багт тоглохоос өөр аргагүй. Тэр бүрт ангийнхан маань гадуурхаж, надаас ичдэг гэдгээ хэлдэг. Мөн ялгаврлан гадуурхаж, муухайгаар хэлж, загнадаг.

Хэрэв энэ байдлыг томчуудад хэлчихвэл байдал улам дордоно гэж бодсон учир гэрийнхэндээ ч, багшдаа ч дуулгаагүй. Тэдний яаж авирлахыг тоохгүйгээр хичээлээ л хийе гэж бодсон боловч “Чи ганцаараа онц сурах санаатай юу, маргааш даалгавраа хийж ирээд үзээрэй” гэх зэргээр дарамтлах болсон. Тиймээс гэрийнхэндээ хэлээд, сургуулиа сольсон. Өнгөрсөн хугацаанд өдөр бүхэн “Яаж хичээлдээ явахгүй байх вэ л гэж боддог байсан” гэж үе тэнгийн дээрэлхэлтэд өртсөн өсвөр насны хүү учирласан юм. Энэ мэт үе тэнгийн дээрэлхэлт, гадуурхалд өртөж сэтгэл санаа, эрүүл мэнд, авьяас чадвар, амь насаараа хохирч буй олон мянган хүүхэд бий. Тодруулбал, Өнгөрсөн хичээлийн жилд нийт 16.117 суралцагч үе тэнгийн дээрэлхэлтэд өртсөн байна. Үүнээс Харилцааны дээрэлхэлт (тусгаарлах, үл хүлээн зөвшөөрөх) 5812, Сэтгэл санааны дээрэлхэлт 3276, Бие махбодын дээрэлхэлт 2808, Цахим дээрэлхэлт 2491, Бусад хэлбэрийн 1730 тохиолдол бүртгэгдсэн байна.

Сургуулийн орчинд ялгаварлан гадуурхалт үүсгэдэг хүүхдүүдийн тухай сурагчид хэлэхдээ “Сайн сурдаг, авьяастай, ангийн дарга, СӨҮЗ гишүүн, багш нарын дунд нэр хүнд сайтай хүүхдүүд тэрэндээ оодорсон байдаг.

Тийм хүүхдүүд бусад хүүхдүүдтэй дээрэнгүй, захирсан маягтай харьцдаг. Тийм хүүхдүүдийн дээрэлхэлт хэцүү, бүх хүн тэднийг өмөөрнө. Багшид хэлээд ч нэмэргүй, шууд л дээрэлхүүлсэн хүүхдийг буруутгана. Тэгээд ч дээрэлхүүлсэн хүүхэд багшдаа хэлбэл ховч нэр зүүгээд улам дээрэлхүүлдэг гэсэн юм.

Бие даасан хуультай болох шаардлага үүсжээ

Дээрх кэйсүүд шиг, магадгүй үүнээс бэрх нөхцөлд буй хэчнээн хүүхэд хэнд хэлж, хаана хандахаа мэдэхгүй бэтгэрч яваа. Учир нь манай улсад үе тэнгийн дээрэлхэлтийн эсрэг нэгдсэн дүрэм, журам байдаггүй. Сурагчид сургуулийн орчинд ялгаварлан гадуурхагдлаа гэхэд хариуцах алба хаагч, хариуцлага тооцох механизм хангалтгүй байгаа юм. Энэ талаар Дорноговь аймгийн Даланжаргалан сумын ЕБС-ийн сургалтын менежер Б.Болор-Эрдэнэ “Манай сургуулийн сурагч цаасны хутгаар хүүхэд дүрэх гэж байгаад баригдсан. Тэр даруй эцэг эх болон цагдаа дуудсан.

Сургуулийн сэтгэлзүйч, нийгмийн ажилтан, цагдаа, хүүхдийн ээж, хүүхэдтэй уулзаж сануулга өгөөд л өнгөрсөн. Мөн үе тэнгийн дээрэлхэлт үйлдсэн тохиолдолд ч мөн адил сануулга өгөөд өнгөрдөг. Өөр авах арга хэмжээ байдаггүй.

Миний бодлоор хүүхдийг гэр бүлийн гишүүнтэй нь хамт сургалтад суулгах, торгууль ногдуулах эсвэл хүүхдийг дахин гэмт хэрэг үйлдэхгүй болтол асран хамгаалагч нь харгалзах зэргээр арга хэмжээ авах шаардлагатай санагддаг” гэсэн юм. Үе тэнгийн дээрэлхэлт үйлдсэн тохиолдолд хуулийн ямар арга хэмжээ авдаг талаар ЦЕГ-ын Хүүхдийн эсрэг гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх хэлтсийн дарга Д.Будзаанаас тодруулсан юм. Тэрээр “Манай улсад дээрэлхэлтийг тусгайлан хуульчилсан эрх зүйн орчин байхгүй. Ихэвчлэн зөрчлийн болон эрүүгийн хуулиар зохицуулагдаж байна. Иймээс энэ асуудлыг бие даасан эрх зүйн зохицуулалттай болгож, хариуцлагын тогтолцоог тодорхой болгох шаардлага бий. Нөгөөтээгүүр гэр бүлийн тогтвортой байдал, нийгмийн оролцоо чухал. Хүүхэд хамгааллын хууль, байгууллагууд байгаа ч хэрэгжилт сул байна. Тиймээс бодлого, хүний нөөц, мэргэжлийн үйл ажиллагааг тогтвортой хөгжүүлж, салбар бүр хамтран ажиллах шаардлагатай” гэсэн юм. Уг нь Боловсролын ерөнхий хуулийн 10 дугаар зүйлийн 10.2.6 дахь заалтад суралцагч “бусдын ялгаатай байдлыг хүлээн зөвшөөрч, хүний эрх, эрх чөлөөг дээдэлж, ялгаварлан гадуурхах, дарамтлах, доромжлох, нэр төр, алдар хүндийг нь гутаах үйлдэл гаргахгүй байх” үүрэгтэй. Сургуулийн өмнөх болон ерөнхий боловсролын тухай хуулийн 12 дугаар зүйлийн 12.1.1 дэх заалтад “цэцэрлэг, ерөнхий боловсролын сургуулийн орчинд аливаа хэлбэрийн хүчирхийлэл, дээрэлхэлт, дарамт, ялгаварлан гадуурхалтаас ангид, ээлтэй, аюулгүй, хамгаалагдсан орчинд суралцах” эрхтэй.

Мөн хуулийн 23 дугаар зүйлийн 23.2.5 дахь заалтад сургууль, цэцэрлэгийн зөвлөл “цэцэрлэг, ерөнхий боловсролын сургууль, дотуур байрны орчинд аливаа дарамт, ялгаварлан гадуурхалт, хүчирхийлэл, үе тэнгийн дээрэлхэлтээс сэргийлэх, хүүхэд хамгааллын хөтөлбөр, төлөвлөгөөний хэрэгжилтийн явц, тайланг хэлэлцэх” үүрэгтэй гэж заажээ.

Өөрөөр хэлбэл, ЕБС-д суралцаж буй суралцагч сурч боловсрох явцдаа үндэс угсаа, хэл, арьсны өнгө, нас, хүйс, хөгжлийн онцлог, эрүүл мэнд, нийгмийн гарал, байдал, хөрөнгө чинээ, эрхэлсэн ажил, албан тушаал, шашин шүтлэг, үзэл бодлоор нь ялгаварлан гадуурхалтаас ангид байх 101 эрхтэй. Энэ эрхийг хэрэгжүүлэх нэг алхам нь сургуулийн дотоод журам, хэм хэмжээнд ялгаварлан гадуурхалтын талаар тодорхой тусгах явдал юм. Тэгвэл ЕБС-ууд дотоод журамдаа хүүхдийн эрхийг зөрчихгүй байх дүрмийг оруулсан байдаг ч хэрэгжилт хангалтгүй байна. Энэ тухай ХҮЭК-ийн гишүүн Ж.Хунан "Хүүхдийн хүчирхийлэл, үе тэнгийн дээрэлхэлт, ялгаварлан гадуурхалт нь ямар ч тохиолдолд хүлээн зөвшөөрөх ёсгүй үйлдэл. ХЭҮК сүүлийн жилүүдэд үе тэнгийн дээрэлхэлтийн асуудлыг тогтмол хөндөж ирсэн бөгөөд сүүлийн гурван илтгэлдээ энэ асуудлыг тусгаж, ялангуяа боловсролын салбар дахь хүний эрхийн мониторингийн хүрээнд үе тэнгийн дээрэлхэлт ноцтой хэмжээнд хүрснийг анхааруулж, яаралтай арга хэмжээ авах шаардлагатай талаар санал, зөвлөмж гаргасан. 2026 оны нэгдүгээр сарын 30-нд зөвлөмжийг боловсролын асуудал эрхэлсэн сайдад хүргүүлсэн.

Ер нь бол хүүхэд хамгааллын тогтолцоог бодитоор сайжруулах шаардлагатай байна. Сургууль бүрд хүүхдийн эрх зөрчигдөхөөс урьдчилан сэргийлэх чиг үүрэг бүхий бүтэц байдаг ч бодит үр дүн хангалтгүй байгаа.

Түүнчлэн хүүхэд хамгааллын хамтарсан баг, хамгааллын цэгийн хүртээмж, үйл ажиллагааг сайжруулах, санхүүжилт болон мэргэжлийн боловсон хүчнийг нэмэгдүүлэх шаардлагатай. Хариу арга хэмжээ бодитой, үр дүнтэй хэрэгжиж чадвал хүүхдүүд “үнэхээр хамгаалдаг тогтолцоо байна” гэсэн итгэлтэй болж, тулгамдсан асуудлаа мэдээлэх боломж бүрдэнэ. Мөн хүүхэд хамгааллын тухай хуульд холбогдох байгууллагуудын үүрэг, хариуцлагыг тодорхой заасан байдаг тул тухайн байгууллагууд хуулиар хүлээсэн чиг үүргээ хэрэгжүүлэхэд илүү анхаарах шаардлагатай. Хүүхэд гаргасан гомдол, мэдээлэлд бага дээр нь анхаарч, анги хамт олон, гэр бүлтэй нь хамтран ажиллах замаар асуудлыг шийдвэрлэх нь чухал. Учир нь хүүхдүүд томчуудаас үлгэрлэж, тэдний харилцаа, хандлагыг дуурайж суралцдаг. Иймд насанд хүрсэн хүн бүр хүүхдийн өмнө хариуцлага хүлээгч гэдгийг ухамсарлаж, зөв үлгэрлэл үзүүлэх шаардлагатай” гэлээ.

Сургуулийн орчин дахь дээрэлхэлттэй холбоотой ямар ажил хийж байгаа талаар Боловсролын яамнаас тодруулахад Аюулгүйн сүлжээ Үндэсний загварыг хэрэгжүүлж байгаа гэлээ.

Энэ тухай нь “Аюулгүйн сүлжээ” Үндэсний загварыг санаачилсан Боловсролын сайдын зөвлөх Ц.Алтансор “Асуудал гарахаар зөвхөн сургууль, багшийг буруутгаад байж болохгүй. Гэр бүл доторх хүчирхийллийн тусгал нь сургуулийн орчинд бусад хүүхдийг дээрэлхэх байдлаар илэрдэг. Иймд эцэг эхэд зүрх сэтгэлийн боловсрол олгох ёстой. Мөн бид дээрэлхлийн эсрэг Аюулгүй сүлжээ Үндэсний загварыг бий болгоод явж байна. “Аюулгүй сүлжээ” Үндэсний загвар бол дээрэлхэлтийг шийтгэлээр бус энэ хүрээний ойлголтуудыг өөрчлөх замаар зогсоох зорилготой. Үндсэн зорилгууд бол хүүхдийн дуу хоолойг сонсох, айдасгүй орчин бүрдүүлэх, эцэг эх, багш, хамт олны оролцоог нэгтгэх, бүх төрлийн дээрэлхэлтийн хэлбэрийг ижил түвшинд авч үзнэ. Харин сургуулийн түвшинд дээрэлхэлтийн бодлогын стандарт, багш, ажилчдад зориулсан сургалт, дээрэлхэлтийн тухай агуулгыг нууцаар мэдээлэх систем, хүүхдийн түвшинд зүрх сэтгэлийн боловсрол олгох хичээл, үе тэнгийнхний нэгнээ дэмжих тогтолцоо, сэтгэлзүйн анхан шатны тусламж үйлчилгээг үзүүлэн. Эцэг эхийн түвшинд цахим ертөнцийн боловсрол, хүүхэдтэйгээ харилцах харилцааны сургалт, гэр бүлийн орчны нөлөөллийн ойлголт, Үндэсний түвшинд дээрэлхлийн тухай олон талт судалгаа, холбогдох хууль эрх зүйн зөвлөмж, нэгдсэн тайлангийн системийг бий болгохыг зорьж байна” гэсэн юм.

Бусад улсад хэрхэн зохицуулж байна вэ?

Дэлхийн бусад оронд 10-19 насныхан буюу шинэ залуу үеийнхэн рүүгээ чиглэсэн бодлого, үйл ажиллагаа хэрэгжүүлдэг. Тухайлбал, аз жаргалтай орнуудыг тэргүүлдэг Даничууд хүүхэд, залуус руугаа чиглэсэн тусгайлсан хөтөлбөрийг сургалтын хөтөлбөрөөрөө дамжуулан хүргэдэг байна.

Тэд технологид суурилсан өнөөгийн нийгэмд өрөвдөх, хайрлах, бусдадаа нинжин сэтгэл гаргах хүний төрөлх мэдрэмж буурч байгааг олж тогтоогоод 6-16 насны хүүхдүүдийн энэ төрлийн мэдрэмжийг хөгжүүлж, хөглөх чиглэлд анхаардаг болжээ.

Энэ агуулгаа сургалтын хөтөлбөртөө тусгаж, сайхан сэтгэлтэй, хүнлэг, нинжин байх нь математикийн оноотой ижил чухал ач холбогдолтойг улс нийтээрээ хүлээн зөвшөөрдөг аж. Үүний үр дүнд сургуулиудад дээрэлхэлтийн тохиолдол маш бага гардаг болжээ. Залуус нь эерэг, хүнлэг зан суртахуунтай, хамт олонч болж торнидог гэнэ. Энэ нь бусад хүнд ч нөлөөлж, улс нийтээрээ стресс, бухимдал багатай, аз жаргалтай амьдардаг байна. Харин АНУ-ын хэд, хэдэн хот өсвөр насныхны үйлдэж буй гэмт хэрэгтэй тэмцэх зорилгоор 18 хүртэлх насны хүүхдүүдийг оройн 10:00 цагаас өглөөний 05:00 цаг хүртэл гадаа гарахыг нь хориглодог болжээ. Харин БНСУ дээрэлхэлтийг маш ноцтой асуудал гэж үздэг бөгөөд хууль, сургуулийн дүрэм хоёроор хатуу зохицуулдаг. Тухайлбал, Сургууль дотор тусгай комисс (School Violence Committee) хуралдаж шийдвэр гаргана.

Гэм буруугийн түвшнээс хамаараад анхааруулга өгөх, зан төлөвийн сургалтанд хамруулах, нийгмийн ажил хийлгэх, хохирогчоос тусгаарлах (анги солих, зай барих), түр хугацаагаар хичээлээс түдгэлзүүлэх, сургуулиас бүр мөсөн хөөх арга хэмжээг авдаг байна.

Ноцтой тохиолдолд энэ шийтгэл нь сурагчийн “хувийн хэрэгт”-д үлдэж, их сургуульд элсэхэд нөлөөлдөг. Харин хуулийн хариуцлагын хувьд дээрэлхэлт нь хүнд хэлбэртэй (зодоон, сүрдүүлэг, дарамт, цахим дээрэлхэлт) бол цагдаагийн байгууллага оролцоно. Juvenile Act-ын дагуу шүүхээр орж болно. Сэрэмжлүүлэг, хяналтанд авах, Асран хамгаалагчийн хяналтанд байлгах, засах хүмүүжлийн байгууллагад явуулах, хүнд тохиолдолд хорих ял (наснаас хамаарна) оноодог байна. Харин бичлэг тараах, сүрдүүлсэн тохиолдолд илүү хүнд ял шийтгэлтэй байдаг аж.

Хүчирхийлэл үйлдсэн хүүхэд асран хамгаалагчтайгаа ёс суртахууны хичээлд суух нь хамгийн дөт арга

Хүүхэд нийгмийн хийгээд бидний толь. Тэд болохгүй байгаа бол бид өөрсдөө болоогүйн нэг илрэл. Тиймээс эцэг, эхчүүд миний хүүхдийг аль нэг нөлөөлөгч, ямар нэг эрдэмтэн, судлаач, аль эсвэл төр засаг, улстөрчид сурган хүмүүжүүлж, зөв төлөвшүүлэх учиртай гэх бодлоосоо салж, хүүхдийнхээ, ирээдүйнх нь өмнө үүрэг, хариуцлага хүлээх шаардлагатай байна. Тэгвэл өглөө нь хөтлөөд оруулсан охиноо орой нь бүрэн бүтэн, бусдын элэг доог, гарын шүүс болгохгүй авахын тулд бидний хийж чадах, үр дүнтэй арга юу байна вэ гэвэл гурван талт гэрээ юм.

Өнөөгийн нөхцөлд дээрэлхлийг бууруулах хамгийн боломжит арга бол эцэг эх, сургуулийн захиргаа, хүүхэд гурав хамтран гэрээ байгуулах. Үүний тулд сургуулиуд хамтарсан гэрээгээ шинэчилж, үе тэнгийн дээрэлхэлт үйлдсэн бол асран хамгаалагчийн хамтаар төлбөр төлж сэтгэлзүйн болон хүмүүжлийн сургалт авах.

Ингэхдээ хүүхдийн зан харилцааны доголдол арилах хүртэл тууштай байлгах нь аль аль талдаа зөв шийдэл юм. Мөн энэ насныханд онцгой анхаарч, сэтгэл зүй, харилцаа хандлагыг нь зөв зүг рүү чиглүүлж, чөлөөт цагаа зөв боловсон өнгөрүүлэх боломж, нөхцөлийг нь нэмэгдүүлэхэд төр засаг анхаарах шаардлага тулгарч байна.

Б.БАЯРЖАВХЛАН, Д.МЯГМАРЖАРГАЛ

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

]]> zulaa Wed, 25 Mar 2026 10:29:17 +0800 Орчны аюулгүй байдал алдагдуулсан болон зөвшөөрөлгүй байршуулсан хаяг, сурталчилгааны байгууламжийг буулгаж эхэлжээ https://nutag.mn/index.php?newsid=19044 https://nutag.mn/index.php?newsid=19044
Нийслэлийн хэмжээнд 700 орчим гадна хаяг, зар сурталчилгааны байгууламж байгаагаас 493 нь зөвшөөрөлтэй байдаг.

Гэрээ, төлбөрийн зөрчилтэй, орчны аюулгүй байдал алдагдсан болон зөвшөөрөлгүй байршуулсан хаяг, зар сурталчилгааны байгууламжийг буулгах, стандартыг хангуулах ажлыг өнөөдрөөс эхлүүллээ. Энэ хүрээнд дүүрэг тус бүрд хаяг, зар сурталчилгааны байгууламжийн стандартыг хангасан жишиг гудамж бий болгоно.

Тодруулбал, Баянгол дүүргийн 1, 4, 27 дугаар хороо, Хатанбаатар Магсаржавын гудамж буюу Улаанбаатар төмөр замын вокзалаас Төмөр замын их сургууль хүртэл үйл ажиллагаа явуулдаг 86 аж ахуйн нэгж байгууллагад хаяг, зар сурталчилгааны байгууламжийн стандартын шаардлагыг хүргүүлэн, жишиг гудамж болгохоор зорьж байна.

Гадна хаяг, зар сурталчилгааны байгууламжид дараах шаардлагыг тавьдаг.

Орчин үеийн технологийн шийдлийг ашигласан байх бөгөөд засвар үйлчилгээг тогтмол хийж, бүрэн бүтэн байдлыг хангуулна.
Хотын гудамж, барилга байгууламжийн нэгдсэн өнгө төрхтэй уялдуулна.
Барилгын аюулгүй, бүрэн бүтэн байдал, өнгө үзэмжийг алдагдуулахгүй байх.
Хаягийг монгол хэлээр бичнэ. Англи хэлээр бичих тохиолдолд монгол бичвэрийн доод талд эсвэл хойно хоёр дахин бага хэмжээгээр бичнэ.
Хаягийг байрлуулахдаа нэг орон зайд нэг жигд загвар, хэмжээтэй байх зарчмыг баримтлах.
Зохиогчийн эрхээр баталгаажсан бараа бүтээгдэхүүний логог өөрчлөхгүй.
Хаягийн нийт хэмжээ фасадын 20 хувиас хэтрэхгүй.
Хаяг нь гадна, дотор гэрэлтүүлэгтэй байх ба бүх байгууллагын мэдээллийг агуулсан нэгдсэн мэдээллийн байгууламж байршуулна.

Тус ажлыг УБЗАА, нийслэлийн Хот байгуулалт, хотын стандартын газар, Хяналт шалгалтын газар, дүүргүүдийн Газар зохион байгуулалтын алба болон ЗДТГ нар хамтран хэрэгжүүлж байгаа юм.

]]> zulaa Thu, 19 Mar 2026 17:18:08 +0800