Nutag.mn

ЕРӨНХИЙЛӨГЧ ХУУЛИЙНХАНД ЯМАР ҮҮРЭГ ӨГӨВ

zulaa — Fri, 18 Sep 2026 11:38:35 +0800

Намрын ээлжит чуулган нээлтээ хийгээд л АН-ын зүгээс гурав хоногийн завсарлага авлаа. Улс төрчдийн "халуухан" өдрүүд үргэлжилж байна. Өчигдөр өглөө Ерөнхий сайд Н.Учрал Хуульзүйн сайдыг огцруулж буйгаа мэдэгдлээ. Мөн Ерөнхийлөгч Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийг яаралтай хуралдууллаа.

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх энэ сарын 14-нд Баян-Өлгий аймагт ажиллахдаа аймгийн удирдлага болон шүүх, прокурор, хууль, хяналтын байгууллагын дарга нартай уулзаж, үндэсний аюулгүй байдал, эв нэгдэл, төрийн алба, хууль тогтоомжийн хэрэгжилттэй холбоотой үүрэг, чиглэл өгсөн юм.

Тэрбээр үндэс угсаа, нийгмийн гарал, шашин шүтлэг, үзэл бодлоор нь хэнийг ч гадуурхаж болохгүйг сануулахын зэрэгцээ үндэсний аюулгүй байдал, эв нэгдэлд сөргөөр нөлөөлөх хууль бус үйлдлийг таслан зогсоохыг үүрэг болгосон.

Тэгвэл Ерөнхийлөгч Боловсролын сайд Л.Энх-Амгалан, Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд Т.Аубакир болон Баян-Өлгий аймгаас сонгогдсон УИХ-ын гишүүдтэй уулзсанаас гадна Баян-Өлгийд өгсөн үүрэг, даалгаврынхаа хүрээнд хууль, хүчний байгууллагын удирдлагуудтай уулзаж байна. Уулзалтад АТГ, ЦЕГ, ТЕГ зэрэг байгууллагын удирдлагууд оролцож байгаа талаар мэдээлжээ.

Ийнхүү Ерөнхий сайдын түвшинд Хууль зүй, дотоод хэргийн салбарын удирдлагуудад хариуцлага тооцож, шалгуулах шийдвэр гаргасан бол ҮАБЗ-ийн тэргүүний түвшинд хууль, хүчний байгууллагуудын удирдлагуудтай уулзалт хийж, цаг үеийн асуудлаар үүрэг даалгавар өглөө.

Огт байгаагүй хүүхдийг төрсний бүртгэлд бүртгүүлж, 18 жил хүүхдийн мөнгө авчээ

zulaa — Fri, 18 Sep 2026 10:41:37 +0800

Төрөөс олгож буй хүүхдийн мөнгөн тэтгэмжийг авах зорилгоор П гэх хүүхдийг төрөөгүй байхад төрсөн мэтээр улсын бүртгэлийн байгууллагад бүртгүүлж 18 жил хүүхдийн мөнгөн тэтгэмж авч байжээ.

Тодруулбал, шүүгдэгч Л-ийн охин О 2006 оны нэгдүгээр сарын 18-ны өдөр амаржиж охинтой болжээ. Гэтэл Л тухайн өдөр ихэр хүүхэд төрсөн мэт зохиомол байдлыг зориудаар бий болгож, огт мэндлээгүй хүүхдийг П гэх нэрээр нэрлэн Хэнтий аймгийн улсын бүртгэлийн байгууллагад өөрийн нэр дээр овоглон төрсөн мэтээр бүртгүүлжээ.

П-ийн нэрээр 2006 оны дөрөвдүгээр сарын 12-ны өдрөөс эхлэн 2024 оны дөрөвдүгээр сарын 12-ны өдрийг хүртэл хүүхдийн мөнгөн тэтгэмж болох 6.540.000 төгрөгийг хууль бусаар авсан гэмт хэрэгт холбогдсон байна.

Улмаар 2024 оны 10 дугаар сарын 2-ны өдөр П нэрээр цэргийн жинхэнэ албанд зарлан дуудах хуудас ирсэн. Энэ үед шүүгдэгч Л “П-г би өөрийн охиноос өргөж авсан. Хөгжлийн бэрхшээл, оюуны хомсдолтой, сургуульд сураагүй. Өөрийгөө болон бусдыг таних чадвар муутай, тэнэж алга болоод ирдэг. 2024 оны зургадугаар сард гараад одоо болтол ирээгүй. Хархорин захын ойролцоо явдаг. Хүүгээ үхэж үрэгдсэн гэж бодож байна” хэмээн цагдаагийн байгууллагад өргөдөл гаргасан байна.

Цагдаагийн байгууллагаас эрэн сурвалжлах ажиллагаа явуулах явцад Хэнтий аймгийн Нэгдсэн эмнэлгийн төрөлтийн болон нярайн түүхийн баримтаар П гэх хүүхэд бодитоор төрөөгүй, бодит байдалд оршин байгаагүйг нотолжээ.

Шүүгдэгч Л-ийн төрсөн охин гэрчийн мэдүүлэгтээ “2024 онд миний Хэнтий аймаг дахь хаяг дээр цэргийн зарлан ирсэн талаар шууданч хэлсэн. Тухайн үед би хэнд зарлан ирсэн талаар маш их гайхаж энэ талаар ээжээс асуухад “Манайд цэргийн зарлан ирэх хүн байхгүй дээ. Би өөрөө учрыг нь олно” гэж хэлсэн. Тэгээд нэг их удалгүй байж байтал цагдаагийн байгууллагаас надтай холбогдож П гэх хүн сураггүй алга болсон талаар хэлсэн.

Ээжээс асуухад 2006 онд П гэх хүүхдийг улсын бүртгэлд бүртгүүлэн хуурамч бичиг баримт авсан талаараа үнэнээ хэлсэн. Би үүнээс өмнө энэ талаар мэдэх зүйл огт байхгүй. Ээж энэ талаар надад хэлж байгаагүй. Тэр үед ээж маань энэ талаар надад хэлэх үедээ хууль шүүхийн байгууллагаас маш их айж байгаа талаараа надад хэлж байсан. Одоо 71 настай болсон ээжийгээ өрөвдөж байна” хэмээн мэдүүлжээ.

Мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад гэрч Ц “2006 оны 9 дүгээр сарын дундуур Хэнтий аймгийн Хэрлэн сумын засаг даргын тамгын газарт ажилд ороод 2008 оны 6 дугаар сард ажлаас өөрийн хүсэлтээр гарсан. Тухайн гэрчилгээн дээрх бичиглэл миний бичгийн хэв гарын үсэг мөн байна. 2006 онд Хэрлэн сум 20,000 орчим хүн амтай байсан. Суманд нэг улсын бүртгэгч ажилладаг байв.

Манай байгууллагын нийгмийн хамгааллын сангийн цахим бүртгэлд 2006.04.12-2024.04.12 хүртэл сар бүр тасралтгүйгээр нийт 6.540.000 төгрөг авсан баримт байна.Өдөрт 100 гаруй иргэнтэй харьцдаг байв. Тухайн үед шинээр төрсөн хүүхдэд Хэнтий аймгийн Нэгдсэн эмнэлгээс мэндэлсэн нь үнэн гэсэн тодорхойлолт өгдөг байлаа. Тэр бичиг над дээр ирэхэд аав, ээж 2 нь гэрлэлтийн баталгаатай бол эцгээр нь овоглоно харин гэрлэлтийн баталгаагүй бол ээжээр нь овоглож байсан.

Хүүхдээ бол авчрахгүй, харин асран хамгаалагч нь өөрийн биеэр ирж өөрийн бичиг баримт болон эмнэлгээс гаргаж өгсөн тодорхойлолттой ирж хүүхдийн гэрчилгээг бүртгэж авдаг” гэж мэдүүлжээ.

Гэрч Б "Манай байгууллагын нийгмийн хамгааллын сангийн цахим бүртгэлд 2006.04.12-2024.04.12 хүртэл сар бүр тасралтгүйгээр нийт 6.540.000 төгрөг авсан баримт байна. Тиймээс Хөдөлмөр халамжийн үйлчилгээний ерөнхий газрын сан хохиролтой байна" гэсэн мэдүүлэг өгчээ. Шүүгдэгч Халамжийн сангийн Төрийн сан банк дахь дансанд 6.540.000 төгрөг буцаан шилжүүлжээ.

Түүнийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 18.12 дах хэсэгт заасан “Хуурамч баримт бичиг ашиглаж, зохиомол байдлыг зориудаар бий болгож, бодит байдлыг нууж нийгмийн халамжийн үйлчилгээг авсан” гэм буруутайд тооцжээ.

"Торгох, нийтэд тустай ажил хийлгэх, зорчих эрхийг хязгаарлах, хорих” төрлийн сонгох ялаас шүүгдэгчийн (71 нас)-ны байдлыг харгалзан зорчих эрхийг хязгаарлах ялыг сонгож хоёр жил зургаан сарын хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах ял шийтгэв.

18.12 дугаар зүйл.Хууль бусаар нийгмийн халамж, үйлчилгээ авах

1.Хуурамч баримт бичиг, эд зүйл ашиглаж, зохиомол байдлыг зориудаар бий болгож, бодит байдлыг нууж нийгмийн халамжийн тэтгэвэр, тэтгэмж, үйлчилгээ, нийгмийн хөгжлийн үйлчилгээг авсан бол таван мянга дөрвөн зуун нэгжээс хорин долоон мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох, эсхүл нэг зуун дөчин цагаас дөрвөн зуун наян цаг хүртэл хугацаагаар нийтэд тустай ажил хийлгэх, эсхүл нэг жилээс таван жил хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах, эсхүл нэг жилээс таван жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.

2.Энэ гэмт хэргийг:

2.1.албан тушаалын байдлаа ашиглаж;

2.2.их хэмжээний нийгмийн халамжийн тэтгэвэр, тэтгэмж, үйлчилгээ, нийгмийн хөгжлийн үйлчилгээг авч үйлдсэн бол нэг жилээс таван жил хүртэл хугацаагаар эрх хасаж арван мянган нэгжээс дөчин мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох, эсхүл хоёр жилээс найман жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.Эх сурвалж: Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн шийтгэл тогтоол

Суурьшлийн бүс рүү баавгай орж ирсэн 80 орчим тохиолдол бүртгэгдээд байна

zulaa — Fri, 18 Sep 2026 10:39:48 +0800

Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн сайдын 2026 оны есдүгээр сарын 15-ны өдрийн А/09 дүгээр албан даалгавраар хүрэн баавгай хүн, малд эрсдэл учруулж болзошгүй нөхцөл үүссэнтэй холбогдуулан аймаг, нийслэл, сумын Засаг дарга болон холбогдох байгууллагуудад шуурхай арга хэмжээ авч ажиллах үүрэг чиглэл өглөө.

Үүнд хүрэн баавгайн дуудлага, мэдээллийг 24 цагаар хүлээн авч бүртгэх, эрсдэлтэй бүсэд шуурхай баг ажиллуулах, иргэдийн аюулгүй байдлыг хангах, хүнс болон хог хаягдлыг ил задгай байршуулахгүй байх, иргэдэд сэрэмжлүүлэг мэдээлэл хүргэх зэрэг арга хэмжээг хэрэгжүүлэхээр тусгасан байна.

Мөн баавгайн тархалт, хөдөлгөөнийг автомат камер, дрон ашиглан хянах, шаардлагатай тохиолдолд биотехникийн арга хэмжээ авах, зэрлэг амьтны эрүүл мэндийн хяналт, судалгааг эрчимжүүлэхээр заажээ. Албан даалгаврын хэрэгжилтэд Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам хяналт тавьж ажиллах бөгөөд хэрэгжилтийн тайланг 2026 оны 10 дугаар сарын 31-ний өдөр хүртэлх хугацаанд нэгтгэн гаргахаар тусгасан байна.

Аймгуудаас авсан мэдээллээр 2026 онд Булган, Хэнтий, Сэлэнгэ, Хөвсгөл, Дорнод, Увс, Архангай, Дархан-Уул, Завхан, Төв аймгуудад 80 орчим тохиолдол бүртгэгдээд байгаа ба тухай бүр арга хэмжээг авч ажилласан.

Мөн нийтлэг тохиолдол нь самар, жимс зэрэг байгалийн тэжээлийн ургац муу байгаатай холбоотойгоор бамбарууш, бамбарууштай эм баавгай идэш тэжээл хайж суурьшлын бүс рүү ойртож байгааг дурсан байна.

Одоогийн нөхцөлд баавгайг ичээнд орох хүртэл хугацаанд эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх шуурхай арга хэмжээг төлөвлөж, цаашид судалгаа хийх, урт хугацааны стратеги, төлөвлөгөө гаргаж, хэрэгжүүлэхийг холбогдох газарт үүрэг болгов гэж Байгаль Орчин, Уур Амьсгалын Өөрчлөлтийн Яамнаас мэдээлэв.

Э.Мөнх-Оргил: Бэлтгэлдээ үнэнч хүн амжилтад хүрнэ

zulaa — Fri, 18 Sep 2026 10:39:17 +0800

Амжилт гэдэг хэн нэгэнд зүгээр л ирдэг бэлэг биш юм. Тэрхүү зүрхэнд ассан хүслийн очноос урган гарсан зорилгын төлөө өдөр бүр шантралгүй хөдөлмөрлөж, унахдаа босож, хөлс хүчээ зориулсан хүнд ирдэг шагнал билээ. “Зууны мэдээ” сонин энэ удаагийн “Амжилтын эзэн” буландаа Дорноговь аймгийн Замын-Үүд сумын Нэгдүгээр сургуулийн сурагч Э.Мөнх-Оргилыг онцолж байна.

Хүүхдээ эрүүл саруул, зөв хүн болгож хүмүүжүүлэх нь хүн бүрийн хүсэл болов уу. Иймд Э.Мөнх-Оргилын ээж хүүгийнхээ чөлөөт цагийг зөв боловсон өнгөжүүлж, бие бялдрыг нь хөгжүүлэх зорилгоор сумандаа шинээр нээгдсэн жюү жицүгийн “Glory” академийг зорьж, Б.Цэнджав багшийн шавь болжээ.

Өрсөлдөхийн хэрээр хөгжинө гэх нь бий. Тиймдээ ч “Glory” академи шавь нарынхаа ур чадварыг хөгжүүлэхийн тулд тэмцээн уралдаан бүрд сойхыг зорьдог байна. Энэ жишгээр есдүгээр сарын 3-6-ны өдөр Япон улсын Токио хотод зохион байгуулагдсан SJJIF холбооны бүсний ангилалтай дэлхийн аваргад 17 тамирчин оролцсоны нэг нь Э.Мөнх-Оргил байв. Тэрээр одоо цагаан бүстэй бөгөөд энэ спортоор хичээл хоёр дахь намартайгаа золгож байна. Багш дасгалжуулагч, ах эгч, найз нөхдөөсөө суралцсаар яваа бяцхан тамирчин дэлхийн дэвжээн дээр ч дархан мэхээрээ уран барилдсан гэнэ. Түүний дархан мэх нь хөл авах, гарт өчих.

Энэ тухайгаа тэрээр “Би цагаан бүсний 36 кг-ийн ангилалд барилдсан. Гитэй төрөлдөө хүрэл, Но-Ги төрөлдөө мөнгөн медаль хүртээд ирсэндээ баяртай байна. Багш нар болон гэр бүлийнхэндээ баярлалаа” гэсэн юм.

Дорноговь аймгийнхаа аварга шалгаруулах тэмцээнд мөнгө, хүрэл медаль хүртэж амжилтын гараагаа эхлүүлж байсан бол энэ удаа мөн мөнгө, хүрэл гэсэн хос медальтайгаар анхны дэлхийн аваргынхаа салхийг хагаллаа. “Багш маань жюү жицүг хүний биеийн бүх булчинг зэрэг ажиллуулдаг давуу талтай гэж хэлсэн. Заримдаа бэлтгэл хиймээргүй санагддаг. Гэхдээ бэлтгэлээ үнэнч шударга, тууштай хийсэн сайн хүн амжилтад хүрдэг болохоор би шантарч болохгүй.

Зааландаа ирээд дасгал хийгээд хөлсөө гаргахаар гоё байдаг. Ирээдүйд цэргийн хүн болно” гэх хүсэл мөрөөдлөөрөө жигүүрлэсэн түүний ертөнцөөр хэсэг хугацаанд бид аялсан юм. Мөн цаашид дэлхийн аваргын олон дэвжээнд гарахыг хүсэж буйгаа илэрхийлсэн билээ.

Бяцхан тамирчин маань бас өрөвч зөөлөн сэтгэлтэй аж. Энэ удаагийн тэмцээнээр Япон улсын тамирчныг 14:0 харьцаатай ялахын өмнө “Энэ хүүхдэд хэдэн оноо өгчихдөг юм уу” гэж дотроо ихэд бодсон гэнэ. Гэхдээ “Эх орноо төлөөлөөд ирсэн тамирчин учир болохгүй шүү” гээд үргэлжлүүлсэн хэмээн хөгжилтэй дурсамжаа хуваалцсан юм.

П.ЛХАГВАЖАРГАЛ

Эх сурвалж: “Зууны мдэээ” сонин

Сүхбаатарын Мөнххаан суманд гарсан хээрийн түймрийг бүрэн унтраалаа

zulaa — Fri, 18 Sep 2026 10:23:40 +0800

Сүхбаатар аймгийн Мөнххаан сумын Баянтэрэм 1 дүгээр багийн "Наран саран" гэдэг газар /аймгийн төвөөс 90 км-т, сумын төвөөс зүүн хойш зүгт 60 км-т/ хээрийн түймэр гарсан тухай дуудлагыг 2026.09.17-ны өдрийн 16:00 цагт хүлээн авсан.

Хээрийн түймрийг 2026.09.18-ны өдрийн 01:59 цагт цурамд оруулж, 08:43 цагт бүрэн унтраалаа. Түймрийг унтраахад аймгийн Онцгой байдлын газрын алба хаагчид, Мөнххаан, Баруун-Урт сумын мэргэжлийн ангиас нийт 89 алба хаагч, 17 автомашин техник хэрэгсэлтэй ажиллав.

Эх сурвалж: ОБЕГ

Лицензийн хил дунд үлдсэн Цагаан дэлийн сүүлчийн ганц малчных-2

zulaa — Fri, 18 Sep 2026 10:23:09 +0800

“Зууны мэдээ” сонин Нийтийн эрх ашгийн төлөөх эрэн сурвалжлах бүтээлийнхээ 2026 оны наймдугаар сарын 26-ны дугаарт “Уурхайд эзлэгдэж, бэлчээр, усгүй болсон Цагаан дэлийн сүүлийн ганц малчных” нийтлэлээ хүргэсэн. Нийтлэлийн үргэлжлэл болох “Лицензийн хил дунд үлдсэн Цагаан дэлийн сүүлчийн ганц малчных-2 ” цувралыг хүлээн авна уу.

Нүүхгүйгээр агуй, овоогоо сахихаар үлдсэн Г.Баттулгынх гурав хуваагджээ

Агуй, овоо, мал, нутаг орноо уул уурхайн шууд нөлөөллөөс хамгаалахаар өвөлжөөндөө үлдсэн Айраг сумын Цагаан дэлийн Нарт багийн сүүлчийн ганц айл Г.Баттулгынх энэ жил гурав хуваагджээ. Хүүхдүүдээ сургуульд сургахаар Дархан хотод ах, эгч нартаа үлдээж байгаа бол сумын төвд нэг гэрээ, нөгөө гэр нь хөдөөдөө гээд ийнхүү гурав хуваагдсан байна. Нутаг орноо орхихоос илүүтэй эндээ үлдэж, амьдрах нөхцөлөө сайжруулахаар шийджээ. Өмнө нь малаа айлд тавьдаг байсан бол одоо тэсэлгээнд нурсан хашаа, хороогоо засаж тохижуулах ажилд орсон байна. Уурхайн шүүрлийн усаар дүүрсэн худгаа шавхаж засаж янзлан, усны асуудлаа шийдэхийн зэрэгцээ гэрийнхээ суурийг өндөрлөж, хамгаалалтаа сайжруулахаар төлөвлөжээ. Нэг ёсондоо, уурхай тэлж, айлууд нүүсэн энэ нутагт тэд үлдэхийн тулд өөрсдийн амьдрах орчин, уурхайгаас ирэх дарамтаас сэргийлж хамгаалалтаа бэхжүүлж байна.

Тэдний ярьж буйгаар, нутагтаа үлдэх шийдвэр гаргаснаас хойш дарамт шахалт улам нэмэгдэх болсон байна. Тэдний өвөлжөөний газрын хойд талд 200-500 метрийн зайд үйл ажиллагаа явуулдаг “Дугуй уул” компанийн хайгуулын лицензийн талбайд, тэдний өвөлжөөний газар давхацсан гэх үндэслэлээр шүүхэд нэхэмжлэл гаргажээ. Ингэснээр олон үеэрээ нутаглаж ирсэн өвөлжөөний газраас нь салгах, нүүлгэх, хөөн зайлуулах эрх зүйн үндэслэл бүрдүүлэхийг оролдож байна гэж Г.Баттулгынхан үзэж байна. Мөн тэдний хэлж буйгаар, гэрийнх нь орчимд өдөр, шөнөгүй хяналт тавих зорилготой мэт камер байршуулсан нь хүний хувийн орон зай, эрхэд халдсан үйлдэл болж байгаа аж. “Бид эндээс нүүчихвэл энэ нутгийг хэнсахиж үлдэх вэ” гэсэн асуулт хариулт нэхнэ.

Өнөөдрийн байдлаар нөхцөл байдал бүр ч хүндрэх төлөвтэй байна. Тэдний гэрийн хойд талд ойролцоогоор 200-300 метрийн зайд "Дунфанлунма", "Дугуй уул" хоёр компани үйл ажиллагаагаа эрчимжүүлснээр уурхайн хүнд машин механизмын дуу чимээ, тоосжилт өмнөхөөсөө нэмэгдсэн талаар Баттулгынхан ярьж байна. Ингээд Цагаан дэлд үлдсэн энэ айлын өдөр тутмын амьдралын хажууханд уурхай улам ойртсоор.

Нэг талд нь өвөг дээдсээс уламжилж ирсэн өвөлжөө, тахилгат овоо, Цагаан дэлийн агуй. Нөгөө талд нь лицензийн хил, уурхайн техник, тоос шороо, дуу чимээ. Тэдний үлдэх эсэх нь зөвхөн нэг айлын нүүх, нүүхгүй тухай асуудал биш болжээ. Харин малчин хүн өвөг дээдсээсээ өвлөсөн нутагтаа амьдрах эрхтэй юу, уул уурхайн лиценз тэр эрхийн хаана хүрч дуусах вэ гэдэгт асуудлын гол оршиж байна.

Нөлөөллийн бүсийн малчин Б.Батням ярихдаа “Манайх энд 2017 оноос мал маллаж байна. 700 гаруй малтай. Өвс, ургамал уул уурхайн машины тоос, шороогоор бүрхэгдсэнээр мал шороотой өвч идэж уушги нь цоохортсон. Хол явж чадахгүй бахарддаг. Зудаас өмнө 3000 малтай байсан. Их мал байх тусам малын баас, хоргол бэлчээртээ бордоо болж хөрзөн нь түлш, өтөг бууц нь малын хэвтэр нь болдог эко системтэй. Гэвч энэ байдал алдагдаж цөлжилт болж байна. Эдгээр уурхайн лицензүүдийг цуцлуулах хүсэлтэй байна” гэж байлаа. Нөлөөллийн бүсийн малчид бид залуу малчин Баттулга, Амгаланбаяр нараа үргэлж дэмжиж дэм болохыг хүсдэг. Бид хэдийгээр эднийхийг бодвол 5-20 орчим км зайд байгаа ч дам нөлөөлөлд өртсөөр л байдаг. Уурхайн тэсэлгээний дуу чимээ тасрахгүй, бэлчээрийн хомсдол, гүний худгийн усны гарц улам л муудах зэргээр нөлөөлсөөр байдаг гэж байлаа.

Сүүлийн үед компаниуд Ерөнхий сайдын энэ оны 10 дугаар албан даалгаврын хэрэгжилтийг хангах нэрийдлээр уурхайн лицензтэй талбайгаа хашаалахыг "овжиноор" ашиглах хандлага ажиглагдаж мөн л малчдын хооронд зөрчил үүсгэснийг хэлж байсан. Мэдээж хариуцлагагүй уул уурхайн ул мөрөөс үлдсэн нөхөн сэргээлгүй орхигдсон газрыг хамгаалах, хашаалах үүрэг өгсөн ч тэд хайгуулын талбайгаа хүртэл хашаалж малчдын мал бэлчээрлэх талбайг хумисаар байгааг ч хэлж байлаа. Мэдээж албан даалгаврыг хэрэгжүүлэх үүрэгтэй ч даалгаврын шаардлагыг тухайн уурхайн ордуудын ялгаатай байдал онцлогоос шалтгаалж мөрдүүлэх хэрэгтэйг тэд хэлж байсан юм.

“Дугуй уул” компанийн гүйцэтгэх захирал Г.Буянхишиг ярихдаа “Амгаланбаярын өвөлжөөний газар манай эзэмшлийн талбай дотор байгаа. Хэрэв энд айлын өвөлжөө байсан бол тусгай зөвшөөрөл өгөхөөсөө өмнө эдний өвөлжөөг тойруулж, цоорхой гаргаж өгөх ёстой биз дээ. Тэгэхээр давхцуулаад өгсөн энэ асуудлыг шүүхээр шийдүүлэх ёстой. Малчинтай яриад шийдэгдэхгүй. Тиймээс Шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан” гэв.

Харин малчин Б.Амгаланбаяр ярихдаа “Манай энэ өвөлжөөний газар манай ааваас надад өвлөгдөж ирсэн газар. Энэ компаниас өмнө 2018 онд надад өвлөгдсөн. Бүх бичиг баримт, шилжүүлсэн огноо гээд баримтууд нь бий. Гэхдээ одоогоор намайг шүүхэд дуудаагүй байна. Мэдээж шүүхэд бид ялах нь ойлгомжтой байгаа”гэсэн юм.

“Эм си ти ти” компанийн ХААБ-ын ажилтан хэлэхдээ “ Манай компаниуд нэгдээд нөлөөллийн малчин өрхөд нөхөн олговор олгох тухай ярилцсан. Гэхдээ одоогоор нэг айлын нөхөн олговрын гаргасан хэмжээг бид хүлээн зөвшөөрөхгүй. Нэг айлынх ийм өндрөөр тогтвол бусад айлууд ийм хэмжээний мөнгө биднээс нэхнэ. Тиймээс компаниуд нэгдээд дундаа нэг Үнэлгээний компани хөлсөлж өөрсдийн зүгээс үнэлгээг хийлгэхээр болж байна” гэлээ.

“Талст Цагаан дэлт компанийн захирал н.Мөнгөнморьт “Манай компани өмнө нь үйл ажиллагаа огт явуулж байгаагүй юм билээ. Би саяхан энэ компанийн эзэмшлийн 70 хувийг худалдаж авсан. Хоёр сарын хугацаа болж байна. Гэтэл юу ч хийгээгүй байсан хэр нь шууд нөхөн олговор олгох хэмжээг ийм өндрөөр нэхэж байгаа нь манай компанийн тухайд хүндрэлтэй” гэлээ. Ямартаа ч хоёр талаас гаргасан үнэлгээг хамгаалж хэлэлцүүлэг, мэтгэлцээн хийж нөхөн олговрын хэмжээг тогтоох шийдэлд хүрэх нь нөлөөлөлд өртөж буй малчдад хүлээлт үүсгэсэн байна.

Говийн бүсээс сонгогдсон түшээд газар дээр нь очоод ч байдал дээрдсэнгүй

“Уурхайд эзлэгдэж, бэлчээр, усгүй болсон Цагаан дэлийн сүүлийн ганц малчных” нэртэй эхний нийтлэлийн дараа УИХ-ын гишүүн Л.Мөнхбаясгалан, Г.Ганбаатар нар Дорноговь аймгийн Айраг сумын Баруун Цагаан Дэлийн бүлэг ордын бүсэд ажиллаж, олборлох үйлдвэрлэл, Улсын тусгай хамгаалалттай газар нутаг, нүүдлийн соёл, мал аж ахуйн салбарын газар ашиглалт хоорондын зөрчил бодит байдал дээр хэрхэн үүсэж буйтай танилцлаа. Энэ үеэр нутгийн иргэд, малчид, аж ахуйн нэгжүүдтэй уулзаж, өнөөгийн хууль эрх зүйн орчин дахь цоорхой, хэрэгжилтийн хүндрэл, бодит амьдралд нийцэхгүй байгаа зохицуулалтуудын талаар нээлттэй ярилцав. Одоо хамгийн чухал нь энэ бүхнээс ямар дүгнэлт хийж, ямар өөрчлөлтийг эхлүүлэх, сонгогчид, нутгийн иргэдийн эрх ашиг, нүүдлийн мал аж ахуй, байгаль орчныг хамгаалахын төлөө хууль эрх зүйн шинэчлэлийг хэрхэн хийх вэ гэдэг асуудал хүлээлт үүсгэж үлдлээ.

Бодит нөхцөлд тулгуурласан, хүний эрх, нүүдлийн соёл, тогтвортой хөгжлийг хамгаалсан шийдлийг хамтдаа бий болгоно гэдэгт нөлөөллийн бүсийн малчид итгэж хүлээсээр хоцорсон.

Харин Цагаан дэл орчмын уурхайнуудын Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын ерөнхий болон нарийвчилсан үнэлгээний тайлангуудыг шүүж үзэхэд Азийн хэмжээний энэ онцгой ач холбогдол бүхий агуйн тухай ганц ч үсэг алга. Ихэнх тайланд нэр нь ч байхгүй. Нөлөөллийн хүчин зүйл гэж тооцоогүй аж. Монголын хамгийн үнэ цэнтэй геологийн өвүүдийн нэг болох Цагаан дэлийн агуй хуулиар заавал тусгах ёстой үнэлгээний баримт бичгүүд дээр “оршдоггүй” байжээ.

Агуйн амсар болох 3.6 га талбайг хашаалсан. Агуйгаас 200м-3 км зайд найман уурхай үйл ажиллагаа явуулж байна.

“Хил хязгааргүй алхам” ТББ-ын тэргүүн Н.Баярсайхан “Монгол Улс соёлын өв, дурсгалт газруудаа бүртгэдэггүй, бүртгэлээ хуваалцдаггүй учраас тэнд лиценз олгосон байна. Агуйг Кадастрын системд бүртгэж авсан, мэддэг байсан бол лиценз олгохгүй шүү дээ” гэж дүгнэв. Тэрээр “2014 онд Монгол Улс Соёлын өвийн тухай хуультай болсон. Тэр хуулийн дагуу компани тусгай зөвшөөрлөө авахаас өмнө геологийн, археологийн, угсаатны судалгаа хийж, дүгнэлт гаргуулж зөвшөөрөл авдаг. Өөрөөр хэлбэл, эдгээр судалгааг хийсэн бол агуй бичигдсэн байх учиртай. Угсаатны судалгаанд жишээ нь, нөлөөллийн бүсийн айл, агуй, овоо хайрхан, нутаг устайгаа хэрхэн харилцаж ирснийг тусгасан байх ёстой” гэж тайлбарлалаа. Харамсалтай нь, Цагаан дэл дээр энэ хууль журам үйлчилсэнгүй. Хэрэв хэрэгжсэн бол Азийн хэмжээний агуйн тухай үнэлгээний тайлангуудад тусгагдаагүй үлдэх боломжгүй.

ХЭҮК-оос 2026 оны нэгдүгээр сарын 5-ны өдөр Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн сайд Б.Батбаатарт явуулсан шаардлагадаа “Цагаан дэлийн агуйн амсар болон хана, шат нурж, хүн орж болохгүй болсон зэрэг нь ашигт малтмал хайх, олборлох зорилгоор газар ухаж, тэсэлгээ хийж, доргилт үүссэнээс нурсан байх магадлал өндөр байна” гээд “Агуй орчимд үйл ажиллагаа явуулж буй компаниудын байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын нарийвчилсан үнэлгээний тайланг үнэлэх шаардлагатай” гэжээ. Нөлөөллийн үнэлгээ хийдэг компаниуд, түүнийг баталж хүлээн авдаг БОУАӨЯ-ны Мэргэжлийн зөвлөл, Монгол Улсын Тусгай хамгаалалттай газартай ёс зүйн хариуцлага тооцох цаг болжээ.

Нэгэнт лиценз олгосны дараа тухайн газрыг тусгай хамгаалалтад авсан нь өнөөгийн зөрчлийг шийдвэрлэхэд хүндрэл үүсгэж байгааг Н.Баярсайхан дурдаад цаашид хэрхэх тухайд тэрээр “Найман компанийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг дахин авч үзэх, Цагаан дэлийн агуйн хамгаалалтын менежментийн төлөвлөгөөг төрийн байгууллагуудын оролцоотой боловсруулах, байгаль орчны нөлөөллийн үнэлгээнүүдийг дахин хянуулах шаардлагатай” гэсэн юм.

Мөн иргэдийн оролцоонд тулгуурласан нийгмийн нөлөөллийн үнэлгээ хийж, нөлөөлөлд өртсөн малчид, Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам, Ашигт малтмал, газрын тосны газар хамтран асуудлыг хэлэлцэх ёстой гэсэн байр суурь илэрхийлсэн байна. Түүнчлэн уг асуудлаар УИХ-ын ерөнхий хяналтын сонсгол хийх нь бодлогын алдааг тодорхойлж, цаашид ийм зөрчил давтагдахаас сэргийлэх эрх зүйн орчин бүрдүүлэх ач холбогдолтой гэв.

Нөхөн олговор зөвхөн нүүсэн хүнд олгодог ойлголтыг өөрчлөх хэрэгтэй

Экспертүүдийн зүгээс Цагаан дэлд үүссэн асуудлыг зөвхөн газрын маргаан, нүүлгэн шилжүүлэлтээр хязгаарлаж болохгүй гэж үзэж байна. Тухайлбал, Г.Баттулгынх малаа гурван удаа сольсон, малаас нь хүнд металл илэрсэн, хүн, малын эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлсөн байж болзошгүй зэрэг бодит хохирол, алдагдсан боломжийг нөхөн олговрын тооцоонд тусгах шаардлагатай гэсэн юм. Мөн малчны гэр рүү чиглүүлэн камер байршуулсан гэх мэдээлэл нь хувийн орон зай, хүний эрхийн асуудлыг хөндөж буйг онцолсон байна.Нөгөөтээгүүр, нөхөн олговрыг зөвхөн “Нүүсэн тохиолдолд олгоно, нүүхгүй бол олгохгүй” гэсэн ойлголтоор хязгаарлах нь учир дутагдалтай. Нөлөөлөл үргэлжилж байгаа тохиолдолд учирч буй хохирлыг тооцож, шударга нөхөн олговор олгох тогтолцоо шаардлагатай гэж экспертүүд үзэж байна. Тэд мөн нөхөн олговор, нүүлгэн шилжүүлэлтийг нийгмийн нөлөөллийн үнэлгээний дараа хийх, малчин өрх шинэ нутагтаа шилжин суурьшиж, мал сүрэг нь шинэ орчиндоо дасан зохицох шилжилтийн үеийн зардлыг тооцох шаардлагатайг ч хэлж байна.

Нөлөөлөл лицензийн хилээр дуусдаггүй

Өөр нэг анхаарах асуудал нь уул уурхайн нөлөөллийг зөвхөн лицензийн талбайн хэмжээгээр тооцож байгаа явдал аж. Уурхайн тээвэр, зам, баяжмал тээвэрлэлт зэрэг үйл ажиллагаанаас үүсэх бэлчээрийн хомсдол, газрын доройтол, бэлчээрийн хуваагдал, тоосжилт, усны нөлөөлөл зэрэг дагалдах нөлөөллийг хангалттай тооцдоггүй гэж экспертүүд шүүмжилж байна.Тухайлбал, Баруун Цагаан дэлээс сумын төвийн төмөр замын өртөө хүртэл баяжмал тээвэрлэх 25 км замын нийгэм, байгаль орчны нөлөөлөл тусдаа асуудал болж үлдэж байна. Өөрөөр хэлбэл, уурхайн лицензийн хил хаана дуусах нь байгаль орчин, хүний амьдралд үзүүлэх нөлөөллийн хил тэнд дуусна гэсэн үг биш. Цагаан дэлд үүссэн өнөөгийн нөхцөл байдал энэ асуудлыг бодлогын түвшинд дахин авч үзэх шаардлагатайг харуулж байна. Монголын төрийн олборлох салбарын бодлого нь Говийн бүсийг тэр чигт нь малчин иргэдэй нь золиосонд гаргаж байна. Үүний тод жишээ говь усгүй боллоо, хангайгаас татъя гэдэг хөтөлбөр, бодлого юм. Олон улсад Монголын Засгийн газар говийн бүс нутгаа уул уурхайн бүс нутаг болгож золиосонд гаргажээ гэж дүгнэсэн гэдгийг эксперт тодотгосон.

Хэрэв Л.Баттулгын гэр бүл нүүсэн бол агуйн хувь заяа өнөөдрийнхөөс өөр байх байсан. Агуйн дэргэд өдөр бүр очиж хардаг, тэсэлгээг нь тоолдог, зөрчлийг нь мэдээлдэг “нийтийн харуул” хүн үлдэхгүй байх байв. Цагаан дэлийн агуйг төр гурвантаа хамгаалалтдаа авсан боловч өнөөдөр ганц айл л амьжиргаагаараа, амь насаараа, нэр төрөөрөө дэнчин тавин манаж байна. Харин одоо төр агуйг хамгаалахын тулд компаниудад нөхөн олговор өгөх асуудал хөндөгдөж байна. Монгол Улс өөрийн гаргасан алдааны “төлөөс”-ийг өндөр үнээр төлөх нөхцөл үүсжээ. Төр, компани хоёр энэ асуудлыг шийдэх хүртэл дахиад хэдий хэр хугацаа өнгөрөх нь тодорхойгүй. Харин тэсэлгээ үргэлжилсээр, агуйд ан цав гарсаар л байх нь. Эцэст нь, Г.Баттулга, Б.Амгаланбаяр нар агуйг хамгаалж буй учир нь тодорхой. Энэ нутгийн тухай санах ойг хамгаалж буй юм. Өмнө нь энд олон айл байсныг тэд мэднэ. Агуйд малчид мах сүүгээ зуны цагт тавьдаг, говийн хүүхдүүдийн сэрүүцэх газар нь байсныг тэд мэднэ. Б.Амгаланбаяр “Үр хүүхдүүддээ агуйгаа энэ чигээр нь үлдээхийг, зорьж ирсэн хүмүүст бүрэн бүтнээр нь үзүүлэх юм сан гэж боддог” гэв. Төр хамгаалах ёстой байсан агуйг хамгаалахын тулд тэд үлдсэн. Газрын зураг дээр бол агуй цэг шиг харагдах байх, уурхайнханд тэсэлж дэлбэлж болдог хад чулуунаас өөрцгүй харагдах байх. Харин энэ нутагт өссөн хүмүүсийн хувьд түүхэн дурсгал, үнэт зүйл, өв соёл амьдралынх нь нэг хэсэг нь юм.

Цэвэгдоржийн МЯГМАРБАЯР

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2026 ОНЫ ЕСДҮГЭЭР САРЫН 16. ЛХАГВА ГАРАГ. № 174 (7916)

ТАНИЛЦ: ХЗДХ-ийн сайдад 100 хувь дэмжигдсэн Г.Тэмүүлэнгийн ХОМ

zulaa — Fri, 18 Sep 2026 10:12:50 +0800

МАН-ын Удирдах зөвлөлийн өнөө өглөө хуралдаж, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдад УИХ-ын гишүүн Г.Тэмүүлэнг томилохоор санал хурааж буй талаар бид өмнө нь мэдээлсэн билээ. Тэгвэл эл хуралдаанаар УИХ-ын гишүүн Г.Тэмүүлэнг нэр дэвшүүлэхээр 100 хувийн саналаар дэмжив.

ХЗДХ-ийн сайдын суудалд залрах Г.Тэмүүлэнг танилцуулж байна.

БОЛОВСРОЛ:

2003 онд АНУ, American university сургууль, олон улсын харилцааны бакалавр
2005 онд АНУ American university сургуулийг Олон улсын удирдлагын магистр

Ажлын туршлага:

2006 онд Ашигт малтмал газрын тосны газрын Гэрээлэлтийн хэлтэст мэргэжилтэн
2007 онд Ашигт малтмал, газрын тосны газрын Гэрээлэлтийн хэлтэст ахлах мэргэжилтэн
2008-2009 онд Ашигт малтмал газрын тосны газрын Гэрээлэлтийн хэлтсийн дарга
2009-2014 онд Төрийн өмчит “Эрдэнэс МГЛ” ХХК-д дэд захирал
2013-2015 онд “Оюутолгой” ХХК-нд Төлөөлөн Удирдах Зөвлөлийн гишүүн
2014-2015 онд Монгол Улсын Уул уурхайн яамны дэд сайд
2015 оноос Нийгмийн ардчилал монголын залуучуудын холбооны ерөнхийлөгч
2015 оноос Монгол Ардын Намын удирдах зөвлөлийн гишүүн
2016-2020 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
2020-2024 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
2022-2024 онд Монгол Улсын Их Хурлын Төсвийн байнгын хорооны дарга
2024 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
2024 оноос Монгол Улсын Их Хурлын Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны дарга

Тэрээр АТГ-т мэдүүлсэн хөрөнгө, орлогын мэдүүлэгтээ нийт 2 тэрбум 633.23 сая төгрөгийн хөрөнгөтэй гэжээ. Тодруулбал,

Өөрийн орлого-75 сая төгрөг
Гэр бүлийн гишүүдийн орлого-134 сая төгрөг
Орон сууц-2.2 тэрбум төгрөг
Тээврийн хэрэгсэл -1.2 тэрбум төгрөг
Мал аж ахуй- 523 сая төгрөг
Үнэт эдлэл-15 сая төгрөг
Хадгаламж- 94 сая төгрөг
Зээл-303 сая төгрөг
Евроконстракшн ХХК, ТТЕМ ХХК, Ханбүргэдэй ХХК ХХК, Харте Голд Корп ХХК, Ярлаг ХХК ХХК, Хемостемикс ХХК-д тус тус хувьцаа эзэмшдэг гэжээ.

Энэ долоо хоногт 4 аймаг, 1 дүүрэгт ой, хээрийн түймрийн 8 дуудлага бүртгэгджээ

zulaa — Thu, 17 Sep 2026 13:04:07 +0800

Онцгой байдлын байгууллагад энэ сарын 14-17-ны өдрүүдэд 4 аймаг, 1 дүүргийн нутаг дэвсгэрт нийт 8 удаагийн ой, хээрийн түймрийн дуудлага, мэдээлэл бүртгэгдсэн байна.

Өнөөдөр буюу есдүгээр сарын 17-ны өдрийн 10:30 цагийн байдлаар 3 удаагийн ой, хээрийн түймрийн дуудлагын дагуу унтраах ажиллагааг зохион байгуулан ажиллаж байна.

Түймрийн эрсдэл өндөртэй энэ үед иргэдийг сонор сэрэмжтэй байж, ой, хээрийн түймрээс урьдчилан сэргийлэхийг Онцгой байдлын байгууллагаас анхааруулж байна. Иргэд ой, хээрт зорчихдоо асаасан гал, шүдэнз, тамхины гал, цог, түүдэг гал, үнс нурмыг бүрэн унтраах, халуун үнс нурмыг зориулалтын таглаа бүхий нүх, саванд хийх шаардлагатай.

Мөн айл өрхүүд хог, өвсийг ил задгай шатаахгүй байх, гэр, сууц, хашаа хорооны гадуур түймрээс хамгаалах зурвас татах, шашны зан үйл хийхдээ арц, хүж, зул зэргийг асааж орхихгүй байхыг анхааруулж байна.

Түймрийн аюултай энэ үед хог, хаягдлыг зөөж тээвэрлэх, хаяхдаа гал түймрийн аюулгүй байдлыг хангаж, ой, хээрийн түймрээс урьдчилан сэргийлэхийг иргэн бүрд уриалж байна.

С.Бямбацогт: Хойшлуулсан хуралдаан, шийдэгдээгүй асуудал бүрийн ард улс орны хөгжил хоцорч, айл өрхийн амьдралд тулгамдсан асуудлууд хүлээгдэж байгаа гэдгийг үргэлж санаж ажиллах ёстой

zulaa — Thu, 17 Sep 2026 08:41:15 +0800

Намрын ээлжит чуулган өнөөдөр нээлтээ хийлээ. Чуулганыг нээж УИХ-ын дарга С.Бямбацогт үг хэлэв. Түүний хэлсэн үгийг бүрэн эхээр нь хүргэж байна.

-Улсын Бага Хурал анхдугаар чуулганаа 1990 оны 9 дүгээр сарын 13-ны өдөр хуралдуулснаар Монгол Улсад байнгын ажиллагаатай парламент өндөр үүдээ нээж, эдүгээ Та бид үргэлжлэл нь болж, 36 дахь жилийнхээ түүхийг хамтдаа бичилцэж байна. Монгол Улсын тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал, хүний эрх, эрх чөлөөний баталгаа болох ардчилсан парламентаа улам бэхжүүлж, төр төвтэй бус хүн төвтэй хууль баталж, ард түмний төрдөө итгэх итгэлийг нэмэгдүүлэх, эрх зүйн тогтолцоогоо илүү сайжруулах дараагийн сорилт бидний өмнө хүлээж байна. Энэ удаагийн намрын ээлжит чуулган Монгол Улсын эдийн засгийн тогтвортой байдал, ирэх оны хөгжлийн чиглэл, иргэдийн амьжиргааг дэмжих онц хариуцлагатай цаг үед эхэлж байна. Ирэх 2027 онд геополитикийн зөрчил мөргөлдөөн үргэлжилж, улс орнуудын эдийн засаг зогсонги байдалд орж, үнийн өсөлтөөс үүдэлтэй хямрал даамжирч болзошгүйг олон улсын байгууллагууд анхааруулж байна. Хэдийгээр гадаад орчин нөхцөл хүндрэлтэй байгаа ч манай улсын эдийн засгийн макро үзүүлэлтүүд өсөлттэй, олон улсын байгууллага, хөрөнгө оруулагчдын хүлээлт эерэг байгаа. Улсын Их Хурал өнгөрсөн хаврын чуулганаар баталсан татвар, нийгмийн даатгал, цалин хөлс, тэтгэвэр тэтгэмжийн реформ ирэх оны эхнээс нэг мөр хэрэгжиж эхэлнэ. Тухайлбал, татварын багц хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтөөр 1.3 сая иргэний татварт өгдөг байсан 2 сая төгрөгийг өөрт нь үлдээж, 1.5 тэрбум хүртэл борлуулалтын орлоготой, жижиг дунд аж ахуйн нэгжийн татварын ачааллыг 1 хувь, 10 тэрбум хүртэл төгрөгийн борлуулалттай аж ахуйн нэгжийн татварыг 10-15 хувь болгож бууруулснаар иргэд, бизнес эрхлэгчдийн татварын ачаалал нийтдээ 1 их наяд орчим төгрөгөөр буурна.Энэ онд нүүрсний экспорт анх удаа 100 сая тонн, 2027 онд 110 сая тонн болж нийт экспорт 20 тэрбум ам.долларт хүрэх тооцоо гарсны зэрэгцээ гадаад валютын албан нөөц 8.4 тэрбум ам.долларт хүрлээ.Эдийн засгийн энэхүү өсөлтийг ард иргэдийн бодит орлого, амьжиргааг хамгаалах, ажлын байрыг нэмэгдүүлэх, хувийн хэвшлийг дэмжихэд зарцуулах шаардлагатай байна. Оюу толгойн ордыг ашиглаж эхэлснээс хойш арван долоон жилийн турш "энэ ордын өгөөжийг монгол хүн бүр хэзээ хүртэх вэ" гэсэн асуулт байнга хариултаа нэхэж ирсэн.Үе үеийн Улсын Их Хурал, Засгийн газрын тууштай зүтгэлийн үр дүнд Монголчууд Оюу толгойн ордоос анх удаагаа ногдол ашиг хүртэх түүхэн боломж бүрдлээ. Энэхүү хэлэлцээрийг амжилттай хийж, Монголын ард түмэндээ баялгийн үр өгөөжийг авчирсан Н.Учралын Засгийн газарт талархал илэрхийлье. Одоо харин Үндсэн хуульд заасан “Байгалийн баялгийн өгөөжийг одоо ба ирээдүй үеийн иргэн бүрд тэгш, шударга хүртээх” заалтыг амь оруулж, монголчууддаа хэрхэн, яаж хүргэх вэ гэдэг оновчтой шийдэл гаргах нь чухал байна. Монгол Улс байгалийн баялгийн өгөөж буюу Үндэсний баялгийн сангийнхаа хуваарилалтыг одоо үеийн иргэдэд тэгш, шударга хүртээж байна уу гэдгийг эргэн харж, оновчтой шийдвэрлэхэд парламентын манлайлал чухал гэж миний бие үзэж байна.

Эрхэм гишүүд ээ!

Энэ намрын чуулганаар иргэдийн дунд хамгийн их хүлээлт, урт дараалал үүсгэсэн орон сууцны ипотекийн хөтөлбөрийг шинэчлэн, хүн бүрд хүртээмжтэй бодлого хэрэгжүүлэх нь туйлын чухал байна. Үр дүнд нь ипотекийн зээл тойрсон авлигыг арилгаж, иргэдийнхээ цөхрөлийг эцэс болгож чадна. Өнөөдөр иргэдийн хамгийн их санаа зовниж буй нэг гол асуудал бол өвөлжилтийн бэлтгэл, эрчим хүчний найдвартай байдал. Эрчим хүчний салбарын доголдлыг гал унтраах байдлаар биш, үндэс сууриар нь шийдвэрлэх цаг болжээ. Юуны өмнө түлш шатахууны хангамжаа сайжруулж, газрын тос боловсруулах үйлдвэр, Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станцын бүтээн байгуулалтын ажлыг улам эрчимжүүлэхэд онцгой анхаарах шаардлагатай.

Миний бие Эрдэнэбүрэнгийн Усан цахилгаан станц барих асуудлыг 2012 оноос хойш ярьж, 2014 онд төслийн нэгжийг нь байгуулан, 2018 онд У.Хүрэлсүхийн Засгийн газар төслийн санхүүжилтийг шийдвэрлэснээр өнөөдөр бүтээн байгуулалтын ажил нь 40 хувьд хүрээд байна.Эрчим хүчний хангамж, аюулгүй байдал бол эдийн засгийн тусгаар тогтнолын суурь нь бөгөөд айл өрх бүр, аж ахуйн нэгж болгон, сум суурин газрууд эрчим хүчний тархмал эх үүсгүүрүүдтэй болсон цагт эрчим хүчний хараат бус байдал бодит болно.

Хүндэт ард иргэд ээ!

Парламент бол ард түмний төлөөллийн дээд байгууллага учир иргэддээ үргэлж ээлтэй, нээлттэй байж, үгийг тань сонсож, дуу хоолойг тань төрийн бодлого шийдвэрт тусгадаг байх нь бидний хамгийн анхдагч бөгөөд эрхэм үүрэг юм. Парламентын батлах хууль, гаргах шийдвэр бүхэн ам ажлын зөрүүгүй, иргэн таны оролцоо, таны хяналт дор байх нь иргэдийнхээ төрд итгэх итгэлийг нэмэгдүүлж, шударга ёс оршин тогтнох эрүүл хөрсийг бүрдүүлнэ.

Миний бие Улсын Их Хурлын даргаар сонгогдсон эхний өдрөөсөө л хууль тогтоох дээд байгууллагыг илүү нээлттэй, иргэдэд ээлтэй, ил тод болгож, гишүүдийн ёс зүй, сахилга бат, хариуцлагыг эрс дээшлүүлэх зорилтыг тэргүүн зэрэгт тавин ажиллаж байна.

“Нээлттэй парламент” гэдэг нь зөвхөн индэр дээрээс тунхагладаг уриа лоозон, хоосон нэршил биш ээ. Энэ бол иргэн, төр хоёрыг холбосон итгэлцлийн амьд гүүр байх ёстой.

Энэ зарчмын хүрээнд 2026 оны 06 дугаар сарын 30-нд “Нээлттэй парламент” танхимаа албан ёсоор нээсэн. Өмнө нь иргэд Төрийн ордонд орж, сонгосон гишүүнтэйгээ уулзахын тулд шалган нэвтрүүлэх, зөвшөөрөл авах гээд шат дамжлага, хүндрэл бэрхшээлтэй нүүр тулдаг байв. Тэгвэл өнөөдөр иргэд маань өөрсдийн сонгосон төлөөлөлтэйгөө болон Улсын Их Хурлын Тамгын газрын мэргэжилтнүүдтэй ямар нэгэн саадгүй, чөлөөтэй уулздаг танхимтай боллоо.

Уг танхим нээгдсэнээс хойш Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ариунзаяа, С.Зулпхар, О.Саранчулуун, Б.Мөнхсоёл, Д.Энхтуяа, Х.Болормаа, Б.Баярбаатар, Б.Хэрлэн, М.Нарантуяа-Нара нарын гишүүд 300 орчим иргэнийг биечлэн хүлээн авч уулзжээ. Иргэдээ хүлээн авч үг саналыг нь сонсож, идэвхтэй ажилласан гишүүддээ талархал илэрхийлье ээ. Бид өнгөрсөн хаврын чуулганаар гишүүдийн ирц, санал хураалтын үр дүнг бүрэн цахимжуулж, олон нийтэд нээлттэй болгосон. Улсын Их Хурлын гишүүн хэзээ, хэдэн цагт ажилдаа ирсэн, хэн нь хоцорч, хэн нь тасалж эсвэл томилолттой байгааг, мөн хэрхэн санал өгснийг иргэд бодит цагийн горимоор шууд хянах боломжтой болсон.Түүнчлэн санал хураалтын оролцоо, хуулийн хувийн хэрэг, гишүүдийн тайлан, асуулт, асуулга, хяналтын сонсголын мэдээлэл зэрэг хуулийн хүрээнд ил байх бүхий л мэдээллийг иргэддээ нээлттэй болголоо.

Өнгөрсөн гурван сарын хугацаанд “И-Монгол” цахим хуудас дахь “Улсын Их Хурал таныг сонсож байна” цэсээр дамжуулан нийт 700 гаруй иргэнээс санал, хүсэлт ирсэн байна. Үүний дийлэнх нь зээлийн хар жагсаалт, орон сууцны болон цахим залилан, хуулийн хэрэгжилт, улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар хийгдэж буй ажлуудын чанар, гүйцэтгэлийн талаар байсныг энд онцлон дурдах нь зүйтэй.

Бид иргэдээ сонсоод өнгөрөх биш, ирүүлсэн санал, гомдол бүрийг шийдэж, бодитоор анхаарч ажиллах шаардлагатай.

Иргэний хяналт бол парламентын ажлыг хүндрүүлэх ачаа биш, алдаагаа илрүүлж засах хамгаалалт юм.

Ард түмнээсээ сонгогдсон Улсын Их Хуралд ард түмнээсээ нуух зүйл байхгүй.

Чуулганы завсарлагаанаар Улсын Их Хурлын гадаад харилцаа, хамтын ажиллагааг идэвхтэй өрнүүлж Улсын Их Хурлын даргын хувиар гадаад албан ёсны айлчлалаа Люксембургийн Их Гүнт Улс, Бельгийн Хаант Улсад 24 жилийн дараа хийлээ. Энэхүү айлчлалын хүрээнд Монгол Улсын иргэдийн визийн нөхцөлийг хөнгөвчлөх, эрчим хүч, дэд бүтэц, хөдөө аж ахуйн салбарт нэг тэрбум хүртэлх евро болон ам.долларын санхүүжилт авах талаар бодит үр дүнд хүргэхээр тохиролцлоо.Мөн Бүгд Найрамдах Социалист Вьетнам Улсын Үндэсний Ассамблейн дарга 23 жилийн дараа Монгол Улсад албан ёсны айлчлал хийж, хоёр улсын парламент хоорондын харилцааг шинэ түвшинд хүргэлээ.

Эрхэм гишүүд ээ!

Бид үзэл бодлоороо өрсөлдөж болно. Харин Монголын эрх ашгийн төлөө хэзээд нэгдэх учиртай бөгөөд ард түмэн Та биднээс өндөр ёс зүй, сахилга бат, хариуцлагыг нэхэж байна. Хурал чуулганаа таслахгүй, худал ярихгүй амласнаа хэрэгжүүлдэг, төрт ёс, түмэн олноо хүндэтгэдэг байхыг хүсэж байна.Тийм ч учраас Улсын Их Хурал хариуцлага, сахилга бат, ёс зүйг өөрөөсөө, гишүүдээсээ эхлүүлэх Улсын Их Хурлын тухай багц хуулиа энэ намрын чуулганаар хэлэлцэн батлахыг хүлээж, бас шахаж шаардаж байгааг хэлэхэд илүүдэхгүй биз ээ.

Хойшлуулсан хуралдаан, шийдэгдээгүй асуудал бүрийн ард улс орны хөгжил хоцорч, айл өрхийн амьдралд тулгамдсан асуудлууд хүлээгдэж байгаа гэдгийг үргэлж санаж ажиллах ёстой. Иймд чуулганы болон байнгын хороодын хуралдааныг товлосон цагт нь эхлүүлж, хэлэлцэх ёстой асуудлаа хойш тавилгүй, цаг наргүй шийдвэрлэж ажиллахыг сануулъя аа. Бидний ажлын цаг бол хувь гишүүний бус иргэдийн төлөөх цаг гэж үзэн ажиллацгаая.Олон жил бугшсан намчирхал, талцлыг эцэс болгож, шударга ёсыг тогтоож, боловсрол, эрүүл мэнд, эдийн засаг, засаглалыг сайжруулах, шударга шүүхийг бэхжүүлэх, хүний эрхийн баталгааг хангахад чиглэсэн хуулиудаа нэн тэргүүнд эрэмбэлэн батлах ёстой.

Энэ намрын чуулганаар Орон сууцны залилангаас иргэдээ хамгаалах, Төрийн худалдан авах ажиллагааны тухай, Нийтийн өмчийн тухай, Нийгмийн сүлжээнд хүүхдийн оролцоог зохицуулах, Эдийн засгийн тусгай бүсийн тухай, Ашигт малтмалын тухай, Эмнэлгийн тусламж үйлчилгээний тухай, Тамхины хяналтын тухай, Дулаан хангамжийн тухай, Гэр бүлийн хөгжлийг дэмжих тухай, Төрийн албаны тухай хуулийн өөрчлөлт гэх мэт төслүүдийг хэлэлцэхээр тооцож эрэмбэлсэн. Бидний өмнө хийх ажил их, цаг хугацаа харин хязгаартай байна.

Энэ намрын чуулганы бас нэгэн онцгой анхаарал хандуулах сэдэв бол хуулийн засаглал, шударга ёсыг тогтоох явдал юм.

Нийгмийн сүлжээнд ардчилал, шударга ёсыг уландаа гишгэж, хүний эрх, эрх чөлөөнд эрээ цээргүй халдах бусармаг үзэгдэл өдөр алгасалгүй цацагдаж, олон нийтийн сэтгэл зүйг айдас түгшүүрт автуулж, хагалан талцуулж байгаад Засгийн газар онцгой анхаарч, Үндсэн хуулиар хүлээсэн гэмт хэрэгтэй тэмцэх чиг үүргээ хэлбэрэлтгүй хэрэгжүүлэхийг сануулъя.

Засгийн газар Хууль бус хөрөнгө хураах хуулийг 9 дүгээр сарын 1-ний дотор Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлнэ гэсэн боловч өнөө хэр өргөн бариагүй байна. Энэхүү хуулийн төслийг Улсын Их Хурал хүлээн авсан даруйдаа хэлэлцэнэ гэсэн миний байр суурь хэвээрээ байгаа.

Улсын Их Хурлын эрхэм гишүүд ээ!

Энэхүү танхимд олон намын, олон байр суурь бий. Улсын Их Хурлын даргын хувьд би аль нэг намын бус, нийтийн эрх ашигт нийцсэн зөв санал, санаачилга бүрийг нам харгалзахгүй, хүн ялгахгүй дэмжин ажиллах болно. Гагцхүү хэлэлцэж, баталсан шийдвэр бүхэн айл өрхийн орлогыг нэмэгдүүлэх, бараа бүтээгдэхүүний үнийг тогтворжуулах, боловсрол, эрүүл мэндийн үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг сайжруулах, хувийн хэвшлээ дэмжихэд чиглэх ёстой.

Бид олон хууль батлах нь чухал биш, харин ард түмний амьдралд хэрэгтэй, хийдэлгүй, чанартай хууль баталж, баталсан хуулиа заавал хэрэгжүүлдэг байхад анхаарал хандуулж ажиллацгаая.

Эдийн засгийн тусгаар тогтнол, хөгжлийн тулгуур баганаа тэгшитгэн засаж, иргэний оролцоо, хяналттай төрийг цогцлоох үүрэг хүлээсэн Монгол Улсын Их Хурлын 2026 оны намрын ээлжит чуулган нээснийг мэдэгдье.

2027 оны хаврын улирлын хүнсний хэрэгцээнд 15.0-20.0 мянган тонн нөөцийн мах бэлтгэнэ

zulaa — Thu, 17 Sep 2026 08:40:32 +0800

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан 2026 оны есдүгээр сарын 16-нд болж дараах асуудлуудыг хэлэлцэн шийвэрлэлээ.

2027 оны хаврын улирлын хүнсний хэрэгцээнд 15.0–20.0 мянган тонн нөөцийн мах бэлтгэнэ

“Нөөцийн мах бүрдүүлэлтийн санхүүжилтийн тухай” Засгийн газрын тогтоолын төслийг баталлаа.

Энэ тогтоолын төсөл нь нийслэлийн хүн амын 2027 оны хаврын улирлын махны хангамж, нийлүүлэлтийг тогтворжуулах, улирлын шинжтэй үнийн өсөлтийн эрсдэлийг бууруулах зорилгоор бэлтгэх нөөцийн мах бүрдүүлэх ажлыг тасалдуулахгүй зохион байгуулах зорилготой гэдгийг Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайд Ц.Идэрбат мэдээллээ.

Нийслэлийн хүн амын 2027 оны хаврын улирлын хүнсний хэрэгцээнд 15.0–20.0 мянган тонн мах бэлтгэхээр төлөвлөжээ. Өнөөдрийн байдлаар 20 аж ахуйн нэгж нийт 11.6 мянган тонн мах бэлтгэх хүсэлтээ Нийслэлийн Хүнс, хөдөө аж ахуйн газарт ирүүлээд байна.

Тус тогтоолоор Нийслэлийн хүн амын хүнсний хэрэгцээний 2027 оны хаврын махны нөөцийг бүрдүүлэхэд бэлтгэн нийлүүлэгч аж ахуйн нэгжүүдэд цахим төлбөрийн баримтын системд үндэслэн Засгийн газраас хариуцан төлөх хүүгийн дэмжлэгтэй хөнгөлөлттэй зээлийг банкны эх үүсвэрээр олгох ажлыг зохион байгуулахыг Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайд Ц.Идэрбат, нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын Захирагч Б.Пүрэвдагва нарт даалгалаа.

Энэхүү тогтоолын төсөл батлагдсанаар эргэн төлөлтийн уян хатан хуваарь, барьцаа хөрөнгийн таатай нөхцөл бүхий санхүүгийн эх үүсвэрүүдээр аж ахуйн нэгжүүд богино хугацаанд санхүүжиж, хаврын улиралд хүн амын махны хангамж тогтвортой байх, үнийн хөөрөгдлөөс сэргийлэх нийгэм, эдийн засгийн өндөр ач холбогдолтой гэж үзэж байна.

Товч мэдээ

“Айчи-Нагоя-2026” Азийн XX наадам, пара Азийн V наадамд оролцох Монгол Улсын баг тамирчдын зардалд шаардагдах 248 сая төгрөгийг Засгийн газрын нөөц сангаас гаргана. Айчи-Нагоя-2026 Азийн XX наадамд Монгол Улсаас 31 спортын төрөлд 298 тамирчин, Азийн пара V наадамд спортын 10 төрөлд 43 тамирчин 19 дасгалжуулагч оролцохоор бэлтгэл сургуулилтаа хийж байна.

Nutag.mn

ЕРӨНХИЙЛӨГЧ ХУУЛИЙНХАНД ЯМАР ҮҮРЭГ ӨГӨВ

Огт байгаагүй хүүхдийг төрсний бүртгэлд бүртгүүлж, 18 жил хүүхдийн мөнгө авчээ

Суурьшлийн бүс рүү баавгай орж ирсэн 80 орчим тохиолдол бүртгэгдээд байна

Э.Мөнх-Оргил: Бэлтгэлдээ үнэнч хүн амжилтад хүрнэ

Сүхбаатарын Мөнххаан суманд гарсан хээрийн түймрийг бүрэн унтраалаа

Лицензийн хил дунд үлдсэн Цагаан дэлийн сүүлчийн ганц малчных-2

ТАНИЛЦ: ХЗДХ-ийн сайдад 100 хувь дэмжигдсэн Г.Тэмүүлэнгийн ХОМ

2006 онд Ашигт малтмал газрын тосны газрын Гэрээлэлтийн хэлтэст мэргэжилтэн

2007 онд Ашигт малтмал, газрын тосны газрын Гэрээлэлтийн хэлтэст ахлах мэргэжилтэн

2008-2009 онд Ашигт малтмал газрын тосны газрын Гэрээлэлтийн хэлтсийн дарга

2009-2014 онд Төрийн өмчит “Эрдэнэс МГЛ” ХХК-д дэд захирал

2013-2015 онд “Оюутолгой” ХХК-нд Төлөөлөн Удирдах Зөвлөлийн гишүүн

2014-2015 онд Монгол Улсын Уул уурхайн яамны дэд сайд

2015 оноос Нийгмийн ардчилал монголын залуучуудын холбооны ерөнхийлөгч

2015 оноос Монгол Ардын Намын удирдах зөвлөлийн гишүүн

2016-2020 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн

2020-2024 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн

2022-2024 онд Монгол Улсын Их Хурлын Төсвийн байнгын хорооны дарга

2024 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн

2024 оноос Монгол Улсын Их Хурлын Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны дарга

Энэ долоо хоногт 4 аймаг, 1 дүүрэгт ой, хээрийн түймрийн 8 дуудлага бүртгэгджээ

2027 оны хаврын улирлын хүнсний хэрэгцээнд 15.0-20.0 мянган тонн нөөцийн мах бэлтгэнэ